کتابی از تیمبوکتو که از روی ستاره‌ها آغاز فصل‌ها را حساب می‌کرد
بخش‌های این نوشته
در یکی از دست‌نوشته‌های تیمبوکتو، شکل گردش آسمان به صورت نمودار ترسیم شده است. این برگ از نسخه کتابی درباره نجوم است که در سال ۱۷۳۳ رونویسی شد. نسخه از مجموعه کتابخانه ماما حیدره در مالی است و در نمایشگاه کتابخانه کانگرس امریکا معرفی شده است.
متن برای آموزش کسانی نوشته شده بود که نجوم می‌آموختند. نویسنده درباره خواندن حرکت ستاره‌ها و استفاده از آن برای تعیین آغاز فصل‌ها توضیح می‌دهد. مطالبی درباره طالع‌بینی نیز در همان نسخه آمده است. هم‌نشینی این مطالب به خواننده نشان می‌دهد در آن زمان دسته‌بندی دانش آسمان چگونه بوده است. برای فهم کتاب باید به موضوعاتی توجه کرد که نویسنده در کنار هم درس می‌داد.
تاریخ ۱۷۳۳ مربوط به نسخه‌ای است که در نمایشگاه معرفی شد. این تاریخ زمان رونویسی آن را نشان می‌دهد. زمان نوشتن متن اصلی پرسشی جداگانه است و باید از روی اطلاعات کتاب‌شناسی بررسی شود. تمایز میان زمان نگارش و زمان رونویسی در تاریخ نسخه‌های خطی اهمیت دارد. کاتبی که متن را رونویسی می‌کرد، با کار خود امکان می‌داد نوشته‌ای از زمان یا جایی دیگر در دسترس خوانندگان بعدی بماند.
دست‌نوشته نجوم از تیمبوکتو | منبع تصویر | Elias Altmimi | Public domain
یک نمودار برای خواندن آسمان
برگ نمایشگاه را می‌شود در کنار توضیح کتاب خواند. نوشته، موضوع‌های آموزش را معرفی می‌کند و نمودار، حرکت آسمان را در تصویری قابل دیدن جا می‌دهد. این ترکیب برای شاگردی که باید رابطه میان حرکت اجرام و تقویم را بفهمد، شیوه‌ای برای خواندن و به خاطر سپردن مطالب فراهم می‌کرد.
پرسش آغاز فصل‌ها با تقویم و تغییرهای سال ارتباط دارد. نویسنده می‌کوشید نشان دهد مشاهده حرکت ستاره‌ها چگونه به پاسخ این پرسش کمک می‌کند. برای روایت نسخه، همین موضوع بهتر از فهرست بلند نام کتاب‌هاست. می‌توان از تصویر یک برگ شروع کرد و بعد دید خواننده در هنگام استفاده از آن باید به کدام بخش آسمان و کدام زمان سال فکر می‌کرد.
نسخه‌های یک کتابخانه خانوادگی
نمایشگاه کتابخانه کانگرس در کنار متن نجوم، نسخه‌هایی از همان کتابخانه درباره ارث، دادوستد و آموزش حقوق هم معرفی کرده است. در برخی از آن‌ها از شعر برای آسان کردن به خاطر سپردن متن استفاده شده بود. کنار هم گذاشتن این آثار نشان می‌دهد یک مجموعه کتاب می‌توانست پاسخ‌گوی نیازهای آموزشی گوناگون باشد. متن آسمان در همان قفسه تاریخی قرار داشت که نوشته‌ای درباره معامله یا تقسیم ارث هم در آن یافت می‌شد.
کتابخانه ماما حیدره این نسخه را برای نمایشگاه به امانت داده بود. از ثبت امانت می‌شود مسیر برگ را در دوره‌ای جدید دنبال کرد. کتابی که برای آموزش نجوم رونویسی شده بود، بعدها در نمایشگاهی به بینندگانی معرفی شد که اغلب نام نویسنده و کاتب را برای نخستین بار می‌دیدند. نمودار روی برگ هنوز کار آغازین خود را به یاد می‌آورد. خواننده را وا می‌دارد حرکت آسمان را از روی خط و نوشته دنبال کند.
