لاله و لادن بیژنی برای زندگی جداگانه به سنگاپور رفتند
بخش‌های این نوشته
در نشست خبری شفاخانه رافلز در سنگاپور، از لاله بیژنی پرسیدند بعد از جراحی بیشتر از همه منتظر چه چیزی است. لاله گفت می‌خواهد خواهرش را روبه‌رو ببیند. لادن، که کنارش نشسته بود، از آینه حرف زد. خواهران بیژنی از سر به هم پیوسته به دنیا آمده بودند و در ۲۹ سال زندگی مشترکشان، برای دیدن چهره یکدیگر به آینه نیاز داشتند. حالا در برابر خبرنگاران، از دیداری حرف می‌زدند که امیدوار بودند پس از عمل ممکن شود. [۱]
در همان نشست، لادن برنامه دیگری هم داشت. می‌خواست حقوق را ادامه بدهد و وکیل شود. لاله به خبرنگاری علاقه داشت. لادن رو به خبرنگارها توضیح داد که خواهرش می‌خواهد کاری شبیه کار آن‌ها داشته باشد. هر دو تا آن زمان حقوق خوانده بودند. برای آینده، از دو حرفه جداگانه حرف می‌زدند. فاصله میان این تصمیم و عملی‌شدن آن، جراحی‌ای بود که پزشکان گفته بودند ممکن است جان یک یا هر دو خواهر را بگیرد. [۱] [۲]
دو خواهر در یک صنف حقوق
لاله و لادن در جنوب ایران، در خانواده‌ای پرجمعیت در حوالی فیروزآباد به دنیا آمدند. بخشی از کودکی‌شان زیر نظر پزشکان گذشت و در تهران بزرگ شدند. گزارش‌هایی که پس از مرگشان منتشر شد، از دو خانواده در زندگی آن‌ها نام می‌برد. دادالله بیژنی و مریم صفری پدر و مادرشان بودند. علیرضا صفاییان، پزشکی که در گزارش‌ها از او به‌عنوان پدرخوانده نام برده شده، سال‌ها از آن‌ها نگهداری کرد. هر دو خانواده، وقتی عمل پایان یافت، در گزارش‌های رسانه‌ها حضور داشتند. [۳] [۴]
خواهران در سنگاپور از روزهای مکتب هم یاد کردند. به خبرنگار آسوشیتدپرس گفتند که گاهی در امتحان می‌توانستند جواب را آهسته به هم بگویند. در کنار این خاطره، از توافق‌هایی حرف زدند که باید سر کارهای ساده هر روز می‌کردند. ساعت بیدارشدن و انتخاب رشته به تصمیم هر دو بستگی داشت. لادن خودش را پرحرف توصیف می‌کرد و می‌گفت لاله آرام‌تر است. لاله حیوانات و بازی‌های ویدیویی را دوست داشت و لادن می‌گفت در این دو علاقه با خواهرش شریک نیست. [۱] [۳]
وقتی نوبت دانشگاه رسید، هر دو به صنف‌های حقوق دانشگاه تهران رفتند. رشته را به خاطر علاقه لادن انتخاب کرده بودند. آسوشیتدپرس گزارش داد که گرفتن مدرکشان شش‌ونیم سال طول کشید. در سال‌های دانشگاه، فکر جراحی هم با آن‌ها بود. در سال ۱۹۹۶ به آلمان رفتند تا پزشکان وضعیتشان را بررسی کنند. پزشکان آلمانی به این نتیجه رسیدند که خطر عمل زیاد است و آن را انجام ندادند. خواهران به ایران برگشتند و جست‌وجو را ادامه دادند. [۵] [۶]
تصورشان از روزهای بعد از جراحی را یکی از دوستانشان، بهار نیکو، برای آسوشیتدپرس شرح داد. می‌خواستند به ایران برگردند، در یک آپارتمان با هم زندگی کنند و هر کدام کار خود را دنبال کنند. در این برنامه، خانه همچنان مشترک بود. امکان این‌که هر کدام صبح از خانه بیرون شود و به کاری برسد که خودش انتخاب کرده، چیزی بود که قرار بود تغییر کند. [۵]
چرا به سنگاپور رفتند؟
نام کیت گو، جراح مغز و اعصاب در سنگاپور، پس از عملی در سال ۲۰۰۱ به گوش خواهران رسید. او سرپرستی تیمی را بر عهده داشت که دو کودک نیپالی را که از سر به هم پیوسته بودند، از هم جدا کرد. به گزارش آسوشیتدپرس، خبرنگاری در تهران در برقراری تماس با او کمک کرد. لاله و لادن در نوامبر ۲۰۰۲ به سنگاپور رفتند و چند ماه تا تصمیم نهایی آنجا ماندند. در این مدت آزمایش‌های پزشکی و ارزیابی روان‌شناختی انجام شد. شفاخانه گفت یک کمیته مستقل نیز جنبه‌های اخلاقی و حرفه‌ای عمل را بررسی کرده است. [۵] [۶] [۷]
تفاوت مهمی میان وضعیت خواهران بیژنی و کودکانی بود که تیم گو دو سال پیش جراحی کرده بود. لاله و لادن نزدیک به سه دهه با بدنی زندگی کرده بودند که بخشی از مسیر تخلیه خون مغز در آن مشترک بود. پزشکان در آلمان همین رگ مشترک را یکی از علت‌های خطر می‌دانستند. پزشکان سنگاپور هم درباره احتمال مرگ یا آسیب پایدار به آن‌ها هشدار دادند. گو بعدها به محکمه گفت که در گفت‌وگوهای پیش از عمل، از امکان ادامه زندگی به همان شکل نیز صحبت کرده بود. [۵] [۸]
پیش از جراحی، صدای خواهران از سنگاپور در رادیو فردا پخش شد. در گفت‌وگویی که ۱۴ جوزای ۱۳۸۲ منتشر شد، لادن گفت حالشان خوب است و سرگرم آماده‌شدن‌اند. وقتی از احساسشان پرسیدند، گفتند «یک کمی خوشحالیم و یک کمی می‌ترسیم.» روزهای انتظار، به گفته خودشان در نشست خبری، با دعا، صحبت اینترنتی با دوستان و تمرین برای تقویت بدن می‌گذشت. [۱] [۹]
خبری که در دهلیز شفاخانه عوض شد
جراحی در ۱۵ سرطان ۱۳۸۲ آغاز شد و بیش از پنجاه ساعت ادامه یافت. نزدیک به سی پزشک در کنار کارکنان دیگر شفاخانه در آن سهم داشتند. بیرون اتاق عمل، در ورودی رافلز، گروهی از ایرانیان و سنگاپوری‌ها منتظر خبر بودند. خبرنگاران گاردین که وقایع آن روز را از سنگاپور و تهران گزارش کردند، لحظه‌ای را ثبت کردند که خبر جدایی خواهران به دهلیز رسید. چند نفر دست زدند. پرم کومار، سخنگوی شفاخانه، دستش را بالا برد تا جمع آرام شود. سپس گفت هر دو بیمار خون زیادی از دست داده‌اند و وضعیتشان بحرانی است. پس از این خبر، در برابر خبرنگاران نایستاد تا به سوال‌ها جواب بدهد. [۳] [۴]
کومار بار دیگر به دهلیز آمد و از روی متنی آماده، خبر مرگ لادن را خواند. امید به زنده‌ماندن لاله برای مدتی باقی ماند. سپس شفاخانه مرگ او را نیز تایید کرد. به گفته مقام‌های رافلز، دو خواهر با فاصله حدود یک‌ونیم ساعت، در ۱۷ سرطان، جان باختند. علت مرگ هر دو از دست‌دادن مقدار زیاد خون بود. در ایران، تلویزیون دولتی برنامه معمولش را قطع کرد تا خبر را پخش کند. خبرنگار آسوشیتدپرس واکنش زری بیژنی، خواهر بزرگ‌تر آن‌ها، را پس از شنیدن خبر مرگ لادن ثبت کرد. زری پرسید آیا لادن واقعا دیگر با آن‌ها نیست و لحظه‌ای بعد از هوش رفت. [۳] [۴]
در همان ساعت‌ها، به گزارش گاردین، سنگاپوری‌هایی که خواهران را از نزدیک نمی‌شناختند هم به شفاخانه آمدند. آرمیلا تئو گفت هنگام نان چاشت خبر را شنیده بود. خبرنگاران از تهران نیز با زنی به نام شهربانو حرف زدند که خبرها را از تلویزیون و اینترنت دنبال می‌کرد. در سنگاپور خبر از دهلیز شفاخانه بیرون می‌آمد. در ایران، نزدیکان خواهران و کسانی که آن‌ها را از گزارش‌های رسانه‌ها شناخته بودند، منتظر نوبت بعدی پخش خبر بودند. [۴]
آنچه پس از عمل بر سر آن اختلاف بود
روزهای پس از جراحی، پرسش‌ها از خطرهای شناخته‌شده به تصمیم‌های گرفته‌شده پیش از عمل و در جریان آن رسید. علیرضا صفاییان و ایران کرمی، که سال‌ها از خواهران نگهداری کرده بودند، گفتند برای توقف جراحی تلاش کرده‌اند و درباره نظر دو خواهر در روزهای آخر روایت دیگری داشتند. بنجامین کارسون، جراحی که از امریکا در تیم حضور داشت، گفت پزشکان برای منصرف‌کردن خواهران کوشش کرده بودند. او همچنین گفت وقتی عوارض در جریان عمل پدیدار شد، خودش خواهان توقف بود. گفته‌های خانواده و کارسون درباره رضایت و تصمیم به ادامه در مطبوعات همان هفته منتشر شد. [۱۰]
در بررسی رسمی مرگ در سنگاپور، کیت گو ویدیویی از گفت‌وگوی پیش از عمل را به محکمه نشان داد. در بخشی که گاردین از جلسه گزارش کرد، گو از خطر مرگ و از امکان توقف عمل در صورت پیش‌آمدن مشکل حرف می‌زد. لادن در پاسخ گفت «ادامه بدهید.» آن ویدیو بخشی از شواهدی بود که محکمه شنید و دید. گو همچنین درباره رگ‌هایی توضیح داد که به گفته او در بررسی‌های پیش از عمل دیده نشده بودند و زمانی مشخص شدند که جدایی دو خواهر تا حد زیادی پیش رفته بود. [۸]
محکمه در سال ۲۰۰۴، پس از سه روز شنیدن شهادت‌ها، مرگ را پیامد ناخواسته جراحی دانست. مالکوم تان، مقام مسئول بررسی مرگ، گفت شواهد برای انتساب مسئولیت کیفری در این دو مرگ کافی نبود. این تصمیم درباره مسئولیت کیفری بود. در گزارش‌های باقی‌مانده از آن زمان، کنار شرح پزشکان و گفته‌های نزدیکان، گفت‌وگوی خود خواهران هم ثبت شده است. آن‌ها پیش از ورود به اتاق عمل فرصت داشتند توضیح بدهند که از زندگی پس از جراحی چه می‌خواستند. [۸] [۱۱]
بازگشت به جنوب ایران
وقتی تابوت‌ها به تهران رسید، دوستان و شماری از مقام‌ها در میدان هوایی منتظر بودند. آسوشیتدپرس گزارش داد که کارکنان میدان هوایی تابوت‌ها را از هواپیما پایین آوردند. روی هر تابوت دسته‌ای از گل‌های سفید با روبان سیاه بود. جمعی از مردم در مصلای تهران گرد آمدند. پس از آن پیکرها به جنوب ایران برده شدند. در روستای لهراسب، نزدیک خانه خانواده، مردم روی بلندی‌های اطراف گورستان ایستادند. دو خواهر را در دو قبر کنار هم به خاک سپردند. [۱۲] [۱۰]
نوشین مهران، یکی از دوستان خواهران، در میدان هوایی شاهد رسیدن تابوت‌ها بود. در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس، از کوشش آن‌ها برای داشتن زندگی مستقل یاد کرد. در روزهای پیش از عمل هم بهار نیکو از آینده‌ای حرف زده بود که خواهران برای خود در ایران در نظر گرفته بودند. گزارش‌های این دو دوست در دو زمان متفاوت ثبت شد. یکی از برنامه بازگشت دو زن به خانه می‌گفت و دیگری در میدان هوایی پس از رسیدن پیکرها با خبرنگار حرف می‌زد. [۵] [۱۲]
چند هفته پیش از آن، در اتاق نشست خبری رافلز، خبرنگارها از جراحی و احتمال زنده‌ماندن پرسیده بودند. لادن همان‌جا از ادامه تحصیل در حقوق گفت و خبرنگاران را به یاد علاقه لاله به کار خودشان انداخت. لاله برای بعد از عمل از یک کار ساده حرف زده بود که کسی جز خواهرش در آن سهم نداشت. می‌خواست به صورت لادن نگاه کند. [۱] [۲]
منابع
- دارسی دوران، آسوشیتدپرس، گزارش نشست خبری پیش از عمل، جون ۲۰۰۳
- متن برنامه سی‌ان‌ان با بخش‌هایی از سخنان خواهران، ۱۱ جون ۲۰۰۳
- دارسی دوران، آسوشیتدپرس، گزارش مرگ خواهران و واکنش‌ها، جولای ۲۰۰۳
- جان اگلیونبی و دن د لوس، گاردین، گزارش از سنگاپور و تهران، جولای ۲۰۰۳
- آسوشیتدپرس، گزارش کودکی، تحصیل و برنامه خواهران برای بازگشت، ۹ جولای ۲۰۰۳
- ای‌بی‌سی استرالیا، گزارش زندگی و سفر خواهران به سنگاپور، ۸ جولای ۲۰۰۳
- الجزیره، گزارش نشست جراح و بیانیه شفاخانه، ۲ جون ۲۰۰۳
- جان اگلیونبی، گاردین، گزارش از جلسه بررسی رسمی مرگ، فبروری ۲۰۰۴
- رادیو فردا، گفت‌وگو با لاله و لادن بیژنی پیش از عمل، ۱۴ خرداد ۱۳۸۲
- رابین مک‌کی، گاردین، روایت خانواده و جراح و گزارش خاک‌سپاری، جولای ۲۰۰۳
- ای‌بی‌سی استرالیا، رای محکمه سنگاپور، ۶ مارچ ۲۰۰۴
- آسوشیتدپرس، گزارش بازگشت پیکرها به تهران، ۱۱ جولای ۲۰۰۳
عکس شاخص، نمای شفاخانه رافلز در سال ۲۰۰۵، دو سال پس از جراحی. عکس از mailer_diablo. منبع عکس · مجوز CC BY-SA 3.0.
