هیرو اونودا و جزیره‌ای که جنگ برایش در سال ۱۹۴۵ پایان نیافت

شام ۹ مارچ ۱۹۷۴، در جزیره لوبانگ در فیلیپین، یوشیمی تانیگوچی و نوریو سوزوکی در نزدیکی جایی اردو زده بودند که سوزوکی چند هفته پیش مردی با یونیفورم اردوی جاپان را دیده بود. بر پایه گزارش وزارت صحت و رفاه جاپان، گروه منتظر ماند و کسی را برای صدا زدن آن مرد نفرستاد. هیرو اونودا، افسر پیشین اردوی امپراتوری جاپان، شام همان روز به اردوگاه آمد. تانیگوچی سال‌ها پیش فرمانده‌اش بود. این بار به او گفت ماموریتش پایان یافته و باید عملیات را متوقف کند. نزدیک به ۲۹ سال از پایان جنگ دوم جهانی می‌گذشت.^{۱، ۳، ۴، ۵}

برای اونودا، این نخستین دستور مستقیم از کسی بود که هنوز او را فرمانده خود می‌دانست. برای ساکنان لوبانگ، بیرون آمدن او به سال‌ها نگرانی درباره زندگی و کار در بخش‌هایی از جزیره پایان داد. میان فرمانی که در زمان جنگ صادر شده بود و فرمانی که تانیگوچی در ۱۹۷۴ آورد، افرادی در جزیره کشته و زخمی شده و مردم بخشی از مال و محصول خود را از دست داده بودند. روایت بازگشت اونودا از راه عکس‌های اردوگاه، اسناد جست‌وجو و گزارش کسانی که درباره ساکنان جزیره تحقیق کرده‌اند، قابل دنبال کردن است.^{۱، ۳، ۴}

چهار نفری که در لوبانگ ماندند

اونودا در آخرین مرحله جنگ به لوبانگ فرستاده شد تا در برابر پیشروی نیروهای متفقین به کار ادامه دهد. آرشیو ملی امریکا می‌گوید دستور داشت تسلیم نشود. وقتی جاپان در آگست ۱۹۴۵ پایان جنگ را پذیرفت، گروه‌هایی از سربازان در لوبانگ در جنگل ماندند. بنا بر پژوهش انستیتوت صلح هیروشیما، ۵۵ سرباز پس از اعلام پایان جنگ از تسلیم خودداری کردند. تا آخر مارچ ۱۹۴۶، بیشتر آنان بیرون آمدند و سه تن در برخورد با نیروهای امریکایی کشته شدند. اونودا و سه سرباز دیگر در جزیره ماندند.^{۳، ۴}

خبر پایان جنگ پیش از امضای سند تسلیم پخش شده بود. در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵، نمایندگان جاپان بر عرشه ناو میسوری در خلیج توکیو سند رسمی تسلیم را امضا کردند. متن سند فرماندهی نظامی جاپان را موظف می‌کرد به نیروهای زیر فرمانش دستور توقف عملیات بدهد. مقام‌های جاپانی سال‌ها بعد، در جست‌وجوی لوبانگ، باید برای افسر پیشینی که هنوز در جنگل بود راهی برای رساندن خبری می‌یافتند که دولت کشورش پیش از آن به صورت رسمی اعلام کرده بود. سفر تانیگوچی به جزیره در ۱۹۷۴ از دل همین فاصله میان اعلام عمومی و پایان ماموریت برای اونودا شکل گرفت.^{۳، ۸}

یکی از آن‌ها یوییچی آکاتسو بود که در ۱۹۵۰ از سه نفر دیگر جدا شد و سرانجام تسلیم شد. آکاتسو بعدتر در جاپان یکی از کسانی بود که از او خواستند عکس مردی را که سوزوکی یافته بود ببیند. دو تن دیگر، شوییچی شیمادا و کین‌شیچی کوزوکا، با اونودا ماندند. در ۷ می ۱۹۵۴، نیروهای فیلیپینی این سه نفر را در گونتینگ، در جنوب جزیره، پیدا کردند. شیمادا در برخورد کشته شد. اونودا و کوزوکا از محل گریختند. بعد از آن، جست‌وجویی با حضور یک مقام جاپانی و اعضای خانواده‌هایشان انجام شد و نتیجه نداد.^{۲، ۳}

آنچه این چهار نفر درباره خبر پایان جنگ می‌دانستند، با گذشت زمان تغییر کرد. در خاطرات اونودا، بخش‌هایی درباره خواندن روزنامه، گوش دادن به رادیو و تفسیر خبرها وجود دارد. پژوهش هیروشیما می‌گوید او روزنامه‌هایی را که گروه‌های جست‌وجو برجا گذاشته بودند خوانده و صدای اعضای خانواده‌اش را شنیده بود. با این همه، مدت‌ها این پیام‌ها را برای پایان دادن به ماموریت کافی ندانست. پس از دیدار سوزوکی بود که به گفته خود اونودا احتمال پایان جنگ برایش جدی‌تر شد.^{۳، ۶}

زمین‌هایی که مردم از رفتن به آن‌ها می‌ترسیدند

اهالی لوبانگ بارها از دولت فیلیپین خواستند افراد باقی‌مانده را پیدا کند. پژوهش انستیتوت صلح هیروشیما از نگرانی کسانی یاد می‌کند که هنگام کار در زمین‌های کوهستانی با خطر روبه‌رو بودند. در جنوری ۱۹۵۹ به یکی از ساکنان تیراندازی شد و گاومیشش را هم کشتند. ماه بعد، یک کارگر ساختمانی کشته شد. پژوهش، این رویدادها را در میان حمله‌هایی ثبت می‌کند که گمان می‌رفت سربازان باقی‌مانده در آن‌ها دست داشته باشند. در پی اعتراض ساکنان، نیروی دولتی فیلیپین و یک گروه جاپانی جست‌وجوی تازه‌ای را آغاز کردند.^۳

عملیات از می تا دسمبر ۱۹۵۹ ادامه داشت. خانواده‌های اونودا و کوزوکا در آن سهم داشتند. جست‌وجوگران نشانه قطعی از زنده بودن آن دو نیافتند و در ۹ دسمبر اعلام شد که هر دو مرده‌اند. ساکنان جزیره به این نتیجه اطمینان نداشتند. فاصله میان گزارش رسمی و تجربه آنان تا ۱۹۷۲ ادامه یافت. در ۱۹ اکتوبر آن سال، ساکنان به نیروهای دولتی خبر دادند که دو مرد برنج برداشت‌شده را به آتش کشیده‌اند. کوزوکا در برخورد مسلحانه کشته شد و اونودا گریخت. رویداد ثابت کرد که دست‌کم یکی از دو مردی که سال‌ها پیش مرده اعلام شده بودند هنوز زنده بود.^{۱، ۳}

پس از کشته شدن کوزوکا، فردیناند مارکوس، رییس‌جمهور فیلیپین، جست‌وجو را به نیروی هوایی سپرد. دستور او این بود که اونودا زنده به دست بیاید. دولت فیلیپین به مقام‌های جاپان گفت در صورت یافتن اونودا، او را به آنان تحویل خواهد داد. پدرو خُآچون، افسر مسوول گروه ویژه، با مردم محل نشست و از آنان خواست با جست‌وجو همکاری کنند. پژوهش هیروشیما گزارش می‌دهد که او از خشم ساکنان خبر داشت. جست‌وجو به همکاری مردم نیاز داشت و ماموریت گروه هم جلوگیری از برخورد تازه هنگام یافتن اونودا بود.^{۱، ۳}

تا بهار ۱۹۷۳، جست‌وجوگران جاپانی و فیلیپینی موفق نشدند او را پیدا کنند. وزارت صحت و رفاه جاپان پایان کار گروه جاپانی در محل را در اپریل ثبت کرد. هر دو کشور چند بار پیش از آن هم کوشیده بودند با اونودا تماس بگیرند. جست‌وجوها پایان یافته بود، اما مسوولان هنوز نمی‌دانستند راه تماس با او چیست. در همین وضعیت، یک مسافر جاپانی تصمیم گرفت خودش به لوبانگ برود. دیداری که برای گروه‌های رسمی ممکن نشده بود، از اردوگاه آن مسافر آغاز شد.^{۱، ۳}

دو عکس در توکیو

نوریو سوزوکی ۲۴ سال داشت. با کمک مقام‌های محلی در لوبانگ اردو زد و در ۲۰ فبروری ۱۹۷۴ با اونودا دیدار کرد. آن دو مدتی گفت‌وگو کردند. اونودا گفت برای دست کشیدن از ماموریت باید از فرمانده خودش دستور بگیرد. سوزوکی توانست از او عکس بگیرد و عکس‌ها را به جاپان برساند. به این ترتیب دولت جاپان برای نخستین بار پس از سال‌ها چیزی در دست داشت که می‌شد از نزدیک بررسی کرد. آنچه روی دو قطعه عکس دیده می‌شد، برای تصمیم اعزام گروه تازه اهمیت داشت.^{۱، ۲، ۳، ۵}

در ۲۸ فبروری، یک نماینده وزارت صحت و رفاه در پارلمان جاپان شرح داد که عکس‌ها روز پیش از طریق وزارت خارجه رسیده بود. وزارت دو برادر اونودا و آکاتسو، هم‌قطار سابقش در لوبانگ، را دعوت کرد تا تصویرها را ببینند. در صورت‌جلسه آمده که شیگه‌رو، برادر کوچک‌تر اونودا، بعد از حدود ده ثانیه نگاه کردن گفت «بی‌گمان برادرم است.» این تشخیص و شهادت سوزوکی پشتوانه تصمیم وزارت برای اعزام برادر بزرگ‌تر اونودا، یک مقام دولتی و فرمانده پیشینش به فیلیپین شد.^{۱، ۲}

یوشیمی تانیگوچی، فرمانده پیشین، پس از جنگ به کار غیرنظامی برگشته بود. تایم در گزارش مارچ ۱۹۷۴ او را کتاب‌فروش ۶۳ ساله‌ای در کیوشو معرفی کرد. هنگام برگشتن سوزوکی به لوبانگ، تانیگوچی هم همراهش بود. گروه در نزدیکی محل دیدار قبلی اردو زد و انتظار کشید. به گزارش تایم، تانیگوچی دستور پایان خصومت را برای اونودا خواند و اونودا پس از شنیدن آن، به شیوه نظامی ادای احترام کرد. گزارش‌های جاپانی و فیلیپینی تاریخ این دیدار در اردوگاه را ۹ مارچ ثبت کرده‌اند.^{۱، ۳، ۵}

از اردوگاه تا کاخ ریاست‌جمهوری

روز بعد، افسران نیروی هوایی فیلیپین اونودا را از کوه پایین آوردند. او در ایستگاه نیروی هوایی جزیره تسلیم شد. صبح ۱۱ مارچ، با هلیکوپتر به مانیل انتقال یافت و در کاخ مالاکانیانگ با مارکوس دیدار کرد. در عکس دیدار، اونودا شمشیر نظامی‌اش را به سوی مارکوس گرفته است. مارکوس شمشیر را پس داد و برای تخلف‌هایی که ممکن بود اونودا در جریان جنگ و پس از آن مرتکب شده باشد، به او عفو داد. این مراسم در مانیل دو روز پس از خواندن دستور تانیگوچی در لوبانگ برگزار شد.^{۳، ۴، ۵}

اونودا در ۱۲ مارچ به جاپان برگشت و در آن‌جا با استقبال روبه‌رو شد. پیام‌های دیپلوماتیک سفارت امریکا در توکیو از خبر تسلیم و بازگشت او حکایت دارد. همان سال، خاطرات او در جاپان و به انگلیسی منتشر شد. نسخه انگلیسی در کتابخانه دیجیتال فیلیپین نیز ثبت شده است. اونودا بعدها در ۲۰۱۴، در ۹۱ سالگی درگذشت. آرشیو ملی امریکا یادآور می‌شود که تروئو ناکامورا، سرباز دیگری که پس از جنگ در جزیره موروتای مانده بود، در دسمبر ۱۹۷۴ از پناهگاه بیرون آمد. بازگشت اونودا چند ماه پیش از آن اتفاق افتاده بود.^{۳، ۴، ۶، ۷}

در گزارش وزارت صحت و رفاه جاپان، ماجرای لوبانگ در بخش فعالیت‌های مربوط به بازگشت سربازان باقی‌مانده آمده است. گزارش از همکاری مقام‌های فیلیپین در جست‌وجو و انتقال اونودا یاد می‌کند. در پژوهش هیروشیما، همان همکاری از زاویه دیگری ثبت شده است. نیروهای فیلیپینی پیش از آمدن سوزوکی بارها به درخواست اهالی جست‌وجو کرده بودند و در پایان نیز هنگام پایین آمدن اونودا از کوه حضور داشتند. قرار بود ماموریت بدون آسیب تازه پایان یابد. این شرط هم روی شیوه تماس گروه‌ها با اونودا و هم روی چگونگی خروجش از جزیره اثر گذاشت.^{۱، ۳}

در توکیو، خبر یافتن اونودا با دو قطعه عکس تایید شده بود. در لوبانگ، خانواده‌هایی زندگی می‌کردند که به یاد داشتند رفتن به زمین‌هایشان چه وقت دشوار شد و کدام محصولات یا اعضای خانواده را از دست دادند. پژوهش انستیتوت صلح هیروشیما می‌گوید به قربانیان جزیره غرامت فردی پرداخت نشد. عفو مانیل راه بازگشت اونودا را گشود. در تاریخ محلی لوبانگ، پایان این ماجرا همچنین به معنای پایان جست‌وجویی بود که اهالی بارها از حکومت خود خواسته بودند انجام دهد.^{۲، ۳، ۴}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. گزارش سال ۱۹۷۴ وزارت صحت و رفاه جاپان، عملیات جست‌وجو در لوبانگ.
2. صورت‌جلسه پارلمان جاپان در ۲۸ فبروری ۱۹۷۴، شناسایی عکس‌های سوزوکی.
3. انستیتوت صلح هیروشیما، پژوهش تاریخی درباره مردم لوبانگ و دولت فیلیپین، صفحه ۶.
4. آرشیو ملی امریکا، پیام‌های دیپلوماتیک درباره تسلیم و بازگشت اونودا.
5. تایم، گزارش هم‌زمان از تسلیم اونودا، ۲۵ مارچ ۱۹۷۴.
6. آرشیو شوواکان، خاطرات هیرو اونودا و فهرست فصل‌های کتاب.
7. کتابخانه دیجیتال فیلیپین، ثبت چاپ انگلیسی خاطرات اونودا.
8. سند تسلیم جاپان، ۲ سپتامبر ۱۹۴۵، آرشیو ملی امریکا.
9. ساحل جزیره لوبانگ در ولایت میندوروی غربی فیلیپین، ۱۵ مارچ ۲۰۱۴. عکس Elmer B. Domingo، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 4.0.