سی‌وسه نفر زنده‌اند، داستان نجات معدنچیان سان خوزه در شیلی

برگه‌ای که ۲۲ آگست ۲۰۱۰ همراه مته به سطح رسید، از یک دفترچه کنده شده بود. روی آن، خوزه اوخدا با قلم سرخ نوشته بود که هر ۳۳ نفر در پناهگاه زنده و سالم‌اند. هفده روز بود که معدن سان خوزه در شمال شیلی ریخته و راه ارتباط با کارگران قطع شده بود. روی زمین، خانواده‌ها و تیم جست‌وجو از زیر سنگ‌ها خبر مستقیمی نداشتند. زیر زمین، اوخدا و همکارانش چند یادداشت آماده کرده بودند تا اگر مته‌ای به محلشان رسید، راهی برای رساندن خبر داشته باشند. آن روز، یکی از برگه‌ها از زیر معدن به دست امدادگران رسید.^{۱، ۲، ۴}

اوخدا یک سال بعد به رادیو کوپراتیوا گفت که آنان در چند نقطه معدن برگه و وسایل علامت‌دهی گذاشته بودند. در روزهای پیش از رسیدن مته، وقتی صدای حفاری را می‌شنیدند، به آن سمت می‌رفتند و چیزی برای ضربه زدن و رساندن پیام با خود می‌بردند. برگه‌ای که بالا آمد پاسخ پرسش نخست خانواده‌ها را می‌داد. برای پاسخ دادن به پرسش بعدی، یعنی این‌که چگونه همه از معدن بیرون بیایند، چند هفته حفاری، رساندن تدارکات و آزمایش یک وسیله تازه لازم بود.^{۱، ۲، ۴}

روزی که راه خروج بسته شد

در ۵ آگست ۲۰۱۰، کارگران در نوبت کاری معدن مس و طلای سان خوزه نزدیک شهر کوپیاپو بودند. ریزش سنگ راه اصلی را بست. لوییس اورسوآ، مسوول نوبت کاری، پس از نجات گفت وقتی ریزش رخ داد، چند نفر را فرستاد تا ببینند راه به کجا بسته شده است. شماری با موتر بارکش در مسیر شیب‌دار معدن بالا رفتند. گردوغبار دید را کم کرده بود و راه مسدود بود. در زیر زمین، کارگران در بخشی از معدن با راهروها و پناهگاه باقی ماندند. به سطح دسترسی نداشتند و نمی‌دانستند افراد بیرون از معدن درباره محل دقیق آنان چه می‌دانند.^{۳، ۴، ۵، ۸}

در پناهگاه، خوراک اضطراری برای چند روز بود و ۳۳ نفر باید آن را تقسیم می‌کردند. در گزارش ناسا از مصرف سهم‌های کوچک ماهی تن و شیر یاد شده است. مقدار خوراک را با این امید کم کردند که ذخیره تا رسیدن حفاری دوام بیاورد. اورسوآ پس از بیرون آمدن گفت بسیاری از تصمیم‌ها را با رای‌گیری می‌گرفتند. او توضیح داد که در جمع ۳۳ نفری، هفده نفر اکثریت بود. در همان دوره، گروه‌هایی از کارگران برای نگه‌داری وسایل معدن و بررسی بخش‌هایی که هنوز به آن‌ها دسترسی داشتند، کار می‌کردند.^{۳، ۵، ۷}

ریچارد ویاروئل، مکانیک جوان گروه، در گفت‌وگویی پس از نجات از دوره‌هایی گفت که امید از میان می‌رفت و بعضی مردان توان و رغبت برخاستن از جای خواب را نداشتند. او در آن روزها نگران بود فرزندی را که در راه داشت هرگز نبیند. در بازگویی هکتور توبار، فشار فقط از گرسنگی و بی‌خبری نبود. کارگران همچنان صداهایی از دل کوه می‌شنیدند و نمی‌دانستند آیا سنگ‌های بیشتری می‌ریزد یا نه. پناهگاه و راهروهای در دسترس، محل کار، خواب و انتظارشان شده بود.^{۳، ۷، ۹}

در سطح، بستگان کارگران در نزدیکی معدن ماندند. محل اقامت و انتظار آنان «اردوگاه امید» نام گرفت. گروه‌های حفاری باید با اطلاعات موجود درباره راهروها و نشانه‌های به‌دست‌آمده از سطح تعیین می‌کردند که مته را از کجا پایین ببرند. در گاه‌شمار شرکت دولتی مس شیلی، کودلکو، آمده است که آندره سوگاره در ۹ آگست برای اداره عملیات تعیین شد. در فرمان دولت شیلی درباره منطقه سانحه، اردوگاه خانواده‌ها هم در محدوده همان منطقه آمده است. روزهایی که در زیر زمین سهم خوراک کوچک‌تر می‌شد، در سطح خانواده‌ها نتیجه حفاری را دنبال می‌کردند.^{۴، ۸}

در روزهای اول، تیم نجات امکان ورود از مسیر تهویه را هم بررسی کرد. کودلکو در گزارش عملیات نوشته است که سنگی بزرگ و ناپایدار این راه را بسته بود. عبور از آن مسیر کنار گذاشته شد و تلاش بر حفاری از سطح متمرکز شد. نقشه‌های به‌روز از همه بخش‌های معدن در دسترس نبود. امدادگران باید با اطلاعات موجود مسیر مته را تعیین می‌کردند و از روی نتیجه حفاری می‌فهمیدند تا چه اندازه به محل کارگران نزدیک شده‌اند. در این مرحله، هر سوراخی که به بخش خالی معدن می‌رسید، لزوما در دسترس کارگران نبود.^۴

از یک برگه تا رفت‌وآمد بسته‌ها

مته در ۲۲ آگست به بخشی رسید که کارگران می‌توانستند به آن دسترسی پیدا کنند. برگه به ابزار حفاری بسته شد و به سطح آمد. اداره میراث فرهنگی شیلی می‌گوید متن را اوخدا روی کاغذ خانه‌دار با قلم سرخ نوشته بود. روز بعد، مسوولان توانستند با اورسوآ تماس بگیرند. این تماس اجازه داد گروه امداد از شرایط مردان بپرسد و برای رساندن آب و خوراک برنامه بریزد. شکاف باریک برای عبور آدم کافی نبود، اما برای نخستین‌بار دو سوی سنگ می‌توانستند چیزی به یکدیگر بفرستند. خانواده‌ها هم می‌توانستند پس از هفده روز خبری از خود کارگران بگیرند.^{۱، ۲، ۴}

از راه سوراخ‌های باریک، بسته‌های استوانه‌ای به پایین رفتند. تیم شیلی به آن‌ها «کبوتر» می‌گفت. در گزارش کودلکو آمده است که آب، خوراک، دوا، لباس و وسایل دیگر را در این بسته‌ها می‌فرستادند. کارگران هم پیام‌هایشان را برای خانواده‌ها بالا می‌فرستادند. در این مرحله، رساندن تدارکات به معنی آماده بودن راه نجات نبود. گروه روی زمین باید هم انتقال بسته‌ها را ادامه می‌داد و هم مسیری به اندازه عبور کپسول می‌ساخت. در پایین، کارگران می‌دانستند کسی از محلشان خبر دارد و برای بیرون آوردنشان کار می‌کند، اما هنوز زمان پایان حفاری روشن نبود.^{۴، ۵}

تیمی از ناسا به درخواست شیلی به محل رفت. دو داکتر، یک روان‌شناس و یک مهندس در آن گروه بودند. این گروه از ۳۰ آگست تا ۵ سپتامبر در معدن حضور داشت و درباره مسایل مربوط به سلامت، زندگی در فضای بسته و وسیله انتقال مشورت داد. تجربه کار در محیط‌های بسته برای بررسی مساله مفید بود، اما هدایت عملیات و حفاری در دست گروه‌های شیلیایی بود. در تاریخ شفاهی ناسا، اعضای تیم مشورتی شرح داده‌اند که چگونه از تجربه ماموریت‌های فضایی برای گفت‌وگو با همکاران شیلیایی درباره مراقبت از کارگران و انتقال آنان استفاده کردند.^{۴، ۵، ۶}

سه مسیر برای رساندن یک کپسول

در سطح، سه طرح حفاری به موازات هم پیش رفت. مسیر معروف به طرح «ب» در نهایت برای بیرون آوردن کارگران انتخاب شد. به گزارش کودلکو، کار با دستگاه حفاری تی ۱۳۰ در ۵ سپتامبر آغاز شد. این مسیر شیب و پیچ داشت و کار تنها به رسیدن مته ختم نمی‌شد. پس از رسیدن به محل کارگران، باید مجرا را برای عبور وسیله نجات بررسی می‌کردند. حفاری طرح «ب» در ۹ اکتوبر به پایان رسید. گروه‌ها دستگاه حفاری را کنار بردند، تجهیزات بالابر را نصب کردند و رفت‌وبرگشت کپسول را پیش از انتقال کارگران آزمایش کردند.^{۴، ۵}

وسیله انتخاب‌شده فنیکس ۲ نام داشت. کپسول فولادی و باریک بود و هر بار یک نفر در آن جا می‌شد. از بالا به پایین می‌رفت و با کابل بالا کشیده می‌شد. گروه‌های استخراج، امداد و نیروی دریایی شیلی در اجرای عملیات سهم داشتند. در سطح، تیم صحی محل پذیرش و معاینه را آماده کرده بود تا هر کارگر پس از رسیدن بررسی و سپس به شفاخانه کوپیاپو منتقل شود. پس از هفته‌ها فرستادن بسته‌های کوچک، حالا مجرا پس از گشاد شدن باید بارها برای انتقال یک انسان به کار می‌افتاد.^{۴، ۵، ۶}

نزدیک به یک شبانه‌روز رفت‌وبرگشت

نخستین معدنچی، فلورِنسیو آوالوس، چند دقیقه پس از نیمه‌شب به سطح رسید. کودلکو ساعت رسیدن او را ۰۰:۱۰ روز ۱۳ اکتوبر ثبت کرده است. اعضای خانواده و امدادگران در کنار دهانه منتظر بودند. پس از رسیدن او، کپسول دوباره پایین رفت. نجات دیگران نزدیک به ۲۳ ساعت طول کشید. خانواده کلودیو یانیس، هشتمین کارگری که به سطح رسید، هنگام بالا آمدن او کنار محل نجات بودند. عکس هوگو اینفانته از همان صبح، واکنش خانواده را ثبت کرده است. عملیات را شبکه‌های تلویزیونی شیلی و رسانه‌های کشورهای دیگر پخش کردند.^۴

لوییس اورسوآ آخرین معدنچی بود که بیرون آمد. به گزارش کودلکو، نزدیک ساعت ده شب ۱۳ اکتوبر به سطح رسید و پایان نوبت کار را به رییس‌جمهور سباستین پینیرا اعلام کرد. اورسوآ همان کسی بود که در روز ریزش برای یافتن راه خروج، افرادش را به بخش‌های دیگر معدن فرستاده بود. اکنون با بیرون آمدن او، شمار کسانی که به سطح رسیده بودند به ۳۳ تن رسید. در بخش دیگری از کار، امدادگرانی که برای کمک به سوار شدن معدنچیان به زیر زمین رفته بودند هم باید به سطح برمی‌گشتند.^{۳، ۴}

پیش از بالا آمدن آوالوس، مانوئل گونسالس، امدادگر کودلکو، با کپسول پایین رفته بود. در زیر زمین کسی باید در جریان سوار شدن معدنچیان به آنان کمک می‌کرد. گونسالس تا بیرون آمدن آخرین کارگر پایین ماند و خودش آخرین نفر از گروه امداد بود که به سطح برگشت. کودلکو مجموع مدت گرفتاری معدنچیان را ۶۹ روز ثبت کرده است. در آن شب، آخرین نوبت کار کپسول به کسی اختصاص داشت که پیش از همه به استقبال آنان رفته بود.^{۴، ۱۰}

کاغذی که از معدن ماند

بعد از عملیات، پاسخ کارگران درباره آنچه در معدن گذشته بود یکسان نبود. اورسوآ بر شیوه تصمیم‌گیری گروه تاکید داشت و ویاروئل از مشاجره‌ها و ترس کسانی گفت که فکر می‌کردند دیگر نمی‌توانند از پناهگاه بیرون بیایند. هکتور توبار برای نوشتن کتاب «در عمق تاریکی» با معدنچیان گفت‌وگو کرد. او در گفت‌وگو با پی‌بی‌اس از مردانی یاد کرد که پس از نجات مدتی کار قبلی‌شان را کنار گذاشتند و از کسانی که چند ماه بعد دوباره زیر زمین کار کردند. نجات در یک روز به پایان رسید. بازگشت هر کارگر به کار و زندگی خانوادگی مسیر خودش را داشت.^{۳، ۷، ۹}

خوزه اوخدا برگه‌ای را که نام همه را با عدد ۳۳ به سطح رسانده بود، به موزیم منطقه‌ای آتاکاما اهدا کرد. اداره میراث فرهنگی شیلی گزارش داده است که اصل آن در ۲۰۱۱ به نمایش درآمد و نسخه‌ای مشابه برای نمایش نگه داشته شد تا اصل کاغذ محفوظ بماند. برگه فقط یک پیام داشت و شمار کسانی را می‌گفت که زنده مانده بودند. کارگران آن را وقتی آماده کرده بودند که فقط صدای حفاری را می‌شنیدند. برای خانواده‌هایی که در اردوگاه انتظار می‌کشیدند، پیام همان چیزی بود که پیش از هر برنامه نجات باید می‌دانستند.^{۱، ۲، ۴}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. اداره میراث فرهنگی شیلی، ثبت و نگه‌داری یادداشت خوزه اوخدا.
2. گفت‌وگوی رادیو کوپراتیوا با خوزه اوخدا، نویسنده یادداشت.
3. گفت‌وگو با لوییس اورسوآ و ریچارد ویاروئل پس از نجات.
4. گزارش ۲۰۱۰ کودلکو، گاه‌شمار و مراحل عملیات سان لورنسو.
5. گزارش ناسا از معدن سان خوزه و شرایط کارگران و کمک فنی.
6. تاریخ شفاهی اعضای تیم مشورتی ناسا در عملیات نجات.
7. «در عمق تاریکی»، گزارش هکتور توبار بر پایه گفت‌وگو با معدنچیان، گزیده ناشر.
8. فرمان شماره ۷۱۸ شیلی درباره معدن و اردوگاه امید.
9. گفت‌وگوی پی‌بی‌اس با هکتور توبار درباره معدنچیان و زندگی پس از نجات.
10. کودلکو، نقش مانوئل گونسالس در نخستین و آخرین رفت‌وبرگشت امداد.
11. خانواده کلودیو یانیس هنگام رسیدن او به سطح در ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۰. عکس هوگو اینفانته، دولت شیلی، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY 2.0.