کارمندان افغان‌فلم چگونه حلقه‌های فلم را پشت دیوار پنهان کردند؟

در مستندی که سازمان ملل درباره حفظ میراث دیداری و شنیداری معرفی کرده، کارمندان افغان‌فلم از دیواری یاد می‌کنند که پشت آن حلقه‌های فلم پنهان شده بود. در سال ۱۳۷۵ خورشیدی، بخشی از آرشیف را در پشت یک دیوار ساختگی جا دادند. فلم‌ها در همان ساختمان باقی ماندند و کسانی که جست‌وجو می‌کردند، از محل نگهداری‌شان خبر نداشتند.

آنچه در حلقه‌ها مانده بود

آرشیف سینمایی از نسخه‌هایی تشکیل شده بود که بخشی از کار فلم‌سازان و تصویربرداران افغانستان را ثبت می‌کردند. یک حلقه می‌توانست اثری سینمایی یا تصویری از رویدادی در گذشته را در خود نگه دارد. وقتی نسخه اصلی از میان برود، یافتن نسخه جایگزین به این بستگی دارد که آیا از آن فلم جایی دیگر نسخه‌ای نگهداری شده است یا خیر.

در روایت کارکنان، فشار بر کسانی وارد می‌شد که محل حلقه‌ها را می‌دانستند. سازمان ملل، هنگام معرفی مستند، به تهدیدی اشاره کرده که در صورت کشف فلم‌های پنهان متوجه آن‌ها می‌شد. از خلال همان روایت می‌توان فهمید که باقی‌ماندن بخشی از آرشیف به تصمیم‌های کارکنان وابسته بود.

دیدن فلم بعد از سال‌های پنهانی

نجات حلقه‌ها نقطه آغاز مرحله دیگری از کار بود. برای این‌که کسی بتواند تصویری قدیمی را ببیند، حلقه باید شناسایی و در شرایط مناسب نگهداری شود. در مواردی که نسخه آسیب‌پذیر است، تهیه نسخه دیجیتال نیز به دسترسی و نگهداری کمک می‌کند. مستند درباره افغان‌فلم و مطلب سازمان ملل، این قصه را در بحث گسترده‌تر نگهداری از آرشیف‌های دیداری و شنیداری قرار می‌دهند.

دیواری که در روایت کارکنان می‌آید، محل پنهان‌شدن بخشی از مجموعه بود. برای سراغ‌گرفتن از آنچه حفظ شد، باید به فهرست فلم‌ها و شهادت کسانی برگشت که در ساختمان کار می‌کردند. همین پیوند میان حلقه و آدمی که آن را جابه‌جا کرد، داستان این آرشیف را قابل پیگیری می‌کند.

منابع

1. سازمان ملل، معرفی مستند و ماجرای پنهان‌کردن بخشی از آرشیف افغان‌فلم

عکس شاخص. نمای سینما آریانا در کابل. Masoud Akbari · صفحه منبع · CC BY-SA 3.0