بند قرغه چگونه به برنامه آبرسانی کابل در دهه ۱۹۳۰ پیوست؟
بخشهای این نوشته

امروز قرغه بیشتر با تصویر آب و کوههای پیرامون کابل شناخته میشود. در تاریخ آبرسانی شهر، نام آن به پروژه دیگری هم مربوط است. در دهه ۱۹۳۰، با ساخت بند بر آب پغمان، امکان فراهم کردن ذخیره و رساندن آب از طریق شبکه لولهکشی دنبال شد. در عکس بند، سطح آب و دیواره دیده میشوند. ارزیابی پروژه در آن زمان به پرسش دیگری نیز نیاز داشت، اینکه از همان ذخیره چه مقدار آب میتوانست به ساختمانها و بخشهای مشخص شهر برسد.
در ۱۹۳۵، وزارت تجارت افغانستان از تعیین مسئولانی برای کار بند قرغه یاد کرد. در آن سال، کار با بندها و دریاها همراه با دعوت از متخصصان خارجی هم پیش میرفت. پژوهش درباره تاریخ آب در افغانستان نشان میدهد که قرغه در کنار کوششهای دیگر برای سامان دادن منابع آب قرار داشت. بند خود بخشی از کار بود و راه رسیدن آب به نقاط مصرف بخش دیگری از برنامه را میساخت.
از دره پغمان تا شیرهای آب شهر
پژوهش تاریخی از گزارشی در پایان دهه ۱۹۳۰ یاد میکند که حدود ۱۲۰۰ شیر آب دارای شمارگر را در شبکه ثبت کرده بود. بخش مهمی از این دسترسی در ساختمانهای دولتی، مکانهای سلطنتی و شماری از محلههای مرفه قرار داشت. این رقم گستره گزارششده شبکه را در آن زمان نشان میدهد. دسترسی خانوادهها به آب لولهکشی بسته به محله و گسترش شبکه فرق داشت. میان ساخت ذخیره، کشیدن لوله و رسیدن آب به مصرفکننده چند مرحله جدا قرار داشت.

از همین رو تاریخ قرغه را میتوان در دو مقیاس دید. یکی دره و ذخیره آب که ساخت بند آن را تغییر داد. دیگری ساختمانهایی در کابل که میتوانستند آب را از شبکه بگیرند. وضعیت مصرف به راهها، تاسیسات و ترتیب اداره شبکه هم وابسته بود. اگر فقط عکس جهیل دیده شود، این ارتباط میان ذخیره و شهر به آسانی پیدا نیست.
با گذشت زمان، قرغه به عنوان جای گشتوگذار هم در ذهن شهروندان جا گرفت. عکسهای سالهای بعد این رابطه با منظره و ساحل را نشان میدهند. اسناد دهه ۱۹۳۰ به کار دیگری اشاره دارند که پیش از تصویرهای تفریحی اهمیت داشت. بند بخشی از تلاش برای رساندن آب به شهر بود و در تاریخ کابل میان جغرافیای پغمان، ذخیره قرغه و شبکه مصرف شهری پیوند ساخت.
منابع
- پژوهش تاریخی درباره آب در افغانستان و ثبت بند قرغه و آغاز آبرسانی لولهای کابل
- نسخه آرشیفی پژوهش تاریخ آب افغانستان با ثبت مدیران و برنامه دولت در دهه ۱۹۳۰
عکس شاخص. ذخیره آب قرغه در غرب کابل. Aulfat Rizai، CC BY-SA 1.0.


