جهیلهای بند امیر در ۲۰۰۹ چگونه نخستین پارک ملی افغانستان شدند؟

بخشهای این نوشته
از بلندیهای بامیان، آب بند امیر به صورت چند جهیل از هم جدا دیده میشود. دیوارههای طبیعی سنگی میان بخشهایی از آنها قرار دارند. همین دیوارهها در شکل گرفتن آبگیرها نقش داشتهاند. مدتها پیش از اعلام پارک ملی، بند امیر به عنوان محل سفر و دیدن چشمانداز شناخته میشد. در ۲۲ اپریل ۲۰۰۹، اعلام نخستین پارک ملی افغانستان نام این جهیلها را با طرح مشخص حفاظت از یک محدوده طبیعی پیوند داد.
پرونده بند امیر پیش از ۲۰۰۹ هم مطرح بود. در ۲۰۰۴، افغانستان آن را در فهرست پیشنهادی خود برای میراث جهانی یونسکو ثبت کرد. این اقدام به دولت فرصت میداد محل و ویژگیهای آن را معرفی کند. اعلام پارک در داخل افغانستان مرحله دیگری بود و به چگونگی اداره محدوده مربوط میشد. تاریخ ثبت پیشنهادی و تاریخ اعلام پارک نشان میدهند که معرفی بینالمللی و ایجاد جایگاه حفاظتی در یک زمان اتفاق نیفتادند.
حفاظت از آبگیرها و زمین پیرامون
چشمانداز پارک از آب تنها ساخته نشده است. دیوارههایی از رسوب آهکی، شیب زمین و آبراههایی که جهیلها را به هم مربوط میکنند در شکل آن سهم دارند. پژوهش درباره حفاظت در بند امیر به نیازهای مردم و آبادیهای نزدیک هم پرداخته است. دامداری، استفاده از زمین و رفتوآمد بازدیدکننده، برای کسانی که در آنجا زندگی میکردند مسئله روزانه بود. مدیریت پارک باید این زندگی را در کنار حفاظت از آب و زمین در نظر میگرفت.

در برخی گزارشها، وضعیت اعلامشده در اپریل ۲۰۰۹ به عنوان مرحله حفاظتی موقت شرح داده شده است. این جزئیات نشان میدهد که اعلام یک پارک و کامل شدن ترتیبات اداره آن میتوانند مراحل جدا داشته باشند. برای تاریخ بند امیر، اعلام رسمی آغاز دوره تازهای بود. کار مربوط به حفاظت، سنجش استفاده محلی و آمادهسازی محل برای بازدید پس از آن نیز ادامه یافت.
عکسهای جهیلها و دیوارههای بند امیر اهمیت طبیعی محل را نشان میدهند. اسناد ۲۰۰۴ و ۲۰۰۹ به سرگذشت اداری همان چشمانداز مربوطاند. کنار هم دیدن آنها روشن میکند که تاریخ پارک تنها از یک تاریخ اعلام ساخته نشده است. نخست مجموعه جهیلها به عنوان میراث طبیعی معرفی شد و سپس برای نگهداری از آن، محدودهای با نام پارک ملی در افغانستان شکل گرفت.
منابع
- ناسا و گزارش تصویری تشکیل نخستین پارک ملی افغانستان در بند امیر
- یونسکو و پرونده بند امیر در فهرست پیشنهادی میراث جهانی
- پژوهش درباره حفاظت و شیوه استفاده ساکنان از منابع بند امیر
عکس شاخص. یکی از جهیلها و ساحل سنگی بند امیر در بامیان. Jaffnaanna، CC BY-SA 3.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


