آرشیف ملی چگونه نسخهها و اسناد تاریخی را در کابل گرد آورد؟
بخشهای این نوشته

پیش از ایجاد آرشیف ملی، بخشی از نسخهها و اسنادی که به نگهداری جداگانه نیاز داشتند در کتابخانه عامه کابل جا داشتند. نگهداری یک نسخه کهن با کار کتابخانه روزمره فرق داشت. برای آن باید وضع کاغذ، اطلاعات نسخه و شرایط دیدن سند ثبت میشد. در ۱۹۷۳، کار گردآوری و حفاظت اسناد تاریخی به صورت نهادی تخصصی دنبال شد. این تصمیم سبب شد نسخهها در شهر در جایی گرد آیند که کار اصلی آن نگهداری و معرفی آنها بود.
در روایتهای تاریخ آرشیف، تاسیس و گشایش رسمی به صورت دو مرحله میآیند. یک راهنمای پژوهشی از ۱۹۷۳ برای شروع نهاد تخصصی یاد میکند. یکی از مسئولان پیشین آرشیف زمان گشایش رسمی را ۱۹۷۷ و دوره محمد داوودخان دانسته است. کنار هم گذاشتن دو تاریخ نشان میدهد که میان آغاز گردآوری اداری و گشایش رسمی محل فاصله وجود داشت. اطلاعات هر تاریخ به مرحله مشخصی از کار مربوط است.
نسخهای که وارد فهرست میشود
آرشیف با نوعهای متفاوتی از مواد کار داشت، از اسناد اداری تا نسخههای خطی و عکسها. برای وارد کردن هر اثر به مجموعه، شرح کوتاهی لازم بود که به پژوهشگر امکان دهد آن را دوباره بیابد. در مورد یک نسخه خطی، نام اثر و زبان، وضع برگها و نشانهای مالکیت میتوانند اهمیت داشته باشند. در مورد نامه حکومتی، تاریخ و نام اداره، جای آن را در مجموعه روشنتر میکند.

طبق راهنمای واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، پس از تغییر حکومت در ۱۹۷۸، بخشی از نسخهها، عکسها و اسناد از مجموعههای ارگ و دفترهای دولتی به آرشیف منتقل شدند. همین انتقال اندازه و گونه مواد را تغییر داد. آرشیف برای حفظ آنها باید میان رسیدن سند به ساختمان و مشخص شدن جای آن در فهرست راهی ایجاد میکرد. تا زمانی که پرونده و مشخصات پیدا نباشد، دسترسی به یک اثر میان مجموعه بزرگ دشوار میماند.
در عکسهایی که از مجموعه خطی گرفته شدهاند، یک صفحه آراسته به تنهایی جلب توجه میکند. تاریخ نهاد از کار با همان یک صفحه و شمار زیادی آثار دیگر ساخته شده است. تصمیم دهه ۱۹۷۰ برای سپردن اسناد به جایگاه تخصصی، امکان داد پژوهشگر امروز نسخه یا سند را همراه با بخشی از اطلاعات سرگذشتش دنبال کند.
منابع
- وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان و معرفی ریاست آرشیف ملی
- راهنمای واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان و پیشینه گردآوری و انتقال اسناد به آرشیف ملی
- ثبت اظهارات مسئول آرشیف ملی درباره گشایش رسمی در ۱۹۷۷
عکس شاخص. تالار نمایش نسخهها و نمونههای خوشنویسی در آرشیف ملی افغانستان. Michal Hvorecky from Slovak Republic، CC BY 2.0.


