«مانند عقاب» و «روزگاران» در آغاز فلمسازی افغانستان چه جایگاهی دارند؟
بخشهای این نوشته

در پژوهش تاریخ سینمای افغانستان، دو نام برای فهمیدن آغاز ساخت فلم بلند اهمیت دارند. اولی «مانند عقاب» است که گروهی از سازندگان افغان در دهه ۱۹۶۰ روی آن کار کردند. دومی «روزگاران» است که نمایش آن در آگست ۱۹۷۰ در کابل ننداری در یک سند همزمان ثبت شد. اگر آغاز سینما را با روز نمایش در سالن بسنجیم، به تاریخ مشخصی میرسیم. اگر کار گروه تولید را دنبال کنیم، سرگذشت به سالهای پیش از آن نمایش بازمیگردد.
«مانند عقاب» به کارگردانی فیض محمد خیرزاده ساخته شد. در روایت داستانی آن، دختری از آبادی خود به راه میافتد تا جشن استقلال را در کابل ببیند. تصویرهای جشن نیز در کنار سرگذشت دختر به فلم راه یافتند. ترکیب این دو، امکان میداد قصهای خیالی به صحنههایی پیوند بخورد که به یک مراسم واقعی در کابل مربوط بودند. تماشاگر از همراهی با یک شخصیت به دیدن جمعیت و فضای جشن میرسید.
از فیلمبرداری تا پرده کابل ننداری
پژوهش شهاب الخشاب درباره ساخت فلم در کابل، آغاز فیلمبرداری «مانند عقاب» را در ۱۹۶۴ ثبت میکند. در بعضی نوشتهها، سال مربوط به صحنههای واقعی جشن دیرتر آمده است. این تفاوت نشان میدهد که برای تاریخگذاری فلم باید پرسید هر سال به کدام بخش از کار مربوط است. آغاز فیلمبرداری، افزوده شدن مواد دیگر، آماده شدن نسخه و رسیدن آن به تماشاگر میتوانستند در مرحلههای جدا انجام شوند.

در ۱۹۷۰، «روزگاران» در کابل ننداری نمایش یافت و آن رویداد به عنوان گشایش نمایش یک فلم بلند افغان معرفی شد. «روزگاران» در چند بخش ساخته شده بود و شیوه روایت آن با «مانند عقاب» فرق داشت. سند نمایش کمک میکند تاریخ و جای افتادن تصویر بر پرده را تعیین کنیم. تاریخ ساخت آثار پیشین برای دیدن تجربهای اهمیت دارد که سازندگان پیش از آن در گروه فیلمبرداری و تدوین به دست آورده بودند.
عکس قدیمی یک سینمای کابل نشان میدهد که شهر برای تماشای فلم پیش از این نمایشها هم سالن داشت. کار تازه این بود که سازندگان بتوانند داستانی را با صدا، تصویر و محیطی نزدیک به مخاطب افغانستان آماده کنند. «مانند عقاب» مسیر یک دختر را به جشن پیوند زد. «روزگاران» در یک تاریخ معلوم وارد سالن شد. کنار هم گذاشتن این دو رویداد، تاریخ ساخت و تاریخ تماشا را روشن میکند.
منابع
- شبکه تحلیلگران افغانستان و پژوهش شهاب الخشاب درباره آغاز ساخت فلم در کابل
- مقاله پژوهشی درباره تاریخ سینما در افغانستان و داستان فلم مانند عقاب
- تاریخ سینمای افغانستان به روایت صدیق برمک
عکس شاخص. نمای سینما پارک کابل در عکس تاریخی از سالهای پیش از نمایش روزگاران. عکاس ناشناس، مالکیت عمومی.


