چگونه دو برج شمسالعماره در تهران جایی برای دیدن شهر و خواندن ساعت شدند؟
بخشهای این نوشته

در عکسهای قدیمی گلستان، شمسالعماره با دو برج از ساختمانهای اطراف بلندتر دیده میشود. در میان جای بالایی برجها، ساعت بخشی از نمای بنا شده است. یک نفر از سطح حویلی یا خیابان میتواند به سمت بالا نگاه کند و ساختمان را تشخیص بدهد. برای کسی که به بخشهای بالا میرفت، جهت نگاه برعکس بود. میتوانست از ارتفاع به سقفها و بخشهایی از شهر نزدیک کاخ نگاه کند.
شمسالعماره در دوره ناصرالدین شاه در مجموعه کاخ گلستان ساخته شد. در معرفی آرکنت از ۱۸۶۶ برای تاریخ بنا یاد شده است. بلند بودن ساختمان در نسبت با اطراف بخشی از چهره تازه کاخ را شکل داد. بنا از چند سطح تشکیل شد و برجها در بخش بالایی قرار گرفتند. برای رسیدن به محل دید باید از اتاقها و راههای درونی گذشت. در کنار آن، نمای بیرونی میتوانست ساختمان را در اندازه بزرگتری به منظره شهر معرفی کند.
ساعت در جایی که از پایین دیده میشود
قرار دادن ساعت در بالای بنا باعث شد زمان بخشی از چیزی باشد که مردم از بیرون میدیدند. صفحه ساعت از فاصلهای که جزئیات درون اتاق پیدا نیست قابل تشخیص بود. برای کار کردن ساعت، دستگاهی در پشت نما قرار میگرفت و نگهداری آن به دسترسی از بخش داخلی وابسته بود. ظاهر صفحه موضوعی مربوط به خیابان یا حویلی بود، ولی تعمیر و تنظیمش در فضای دیگری انجام میشد.

کاشی، آینهکاری و تزیین چوب در بخشهای ساختمان دیده میشوند. در تاریخ معماری گلستان، شمسالعماره نمونهای از کنار هم آمدن شیوههای محلی و شکلهایی است که از آشنایی دربار با بناهای دیگر اثر پذیرفتند. عکسهای دورههای مختلف به دیدن جای ساعت و برجها کمک میکنند. از راه مقایسه میشود دنبال کرد که چه بخشهایی در تصویر به همان صورت ماندند و در اطراف بنا چه چیزهایی تغییر کردند.
در تهران قدیم، بلندیِ شمسالعماره امکان نگاه به بخشهایی از شهر را از جایی دیگر فراهم کرد. همان ارتفاع سبب شد ساختمان از پایین هم برای مردم قابل تشخیص باشد. ساعت به این ارتباط چیزی افزود که میشد بارها به آن رجوع کرد. کسی که وقت را میخواست به بالا مینگریست و کسی که از بالا شهر را میدید به فضای پیرامون کاخ نگاه میکرد.
منابع
- آرکنت و تاریخ کاخ گلستان و شمسالعماره
- پرونده ثبت کاخ گلستان و شرح معماری شمسالعماره
- گزارش بازگشت ساعت شمسالعماره به کار
عکس شاخص. ساختمان شمسالعماره در مجموعه کاخ گلستان تهران. Fsgolbon، CC BY 4.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


