چگونه خطهایی روی نقشه مریخ به داستان کانالهای ساختهشده رسیدند؟

بخشهای این نوشته
در ۱۸۷۷، جووانی اسکیاپارلی از رصدخانه بررا در میلان به مریخ نگاه میکرد. در آن دوره مریخ در موقعیت خوبی برای رصد قرار گرفته بود. شکلهای تیره و روشن روی قرص کوچک سیاره برای کسی که با تلسکوپ نگاه میکرد، به اندازه طرح چاپشده روشن نبودند. اسکیاپارلی چیزهایی را که در نوبتهای مختلف میدید ثبت کرد و در نقشه برای شماری از نقشهای کشیده از واژه ایتالیایی «کانالی» استفاده کرد.
در ایتالیایی این واژه میتواند راه یا شیار طبیعی را هم برساند. در نوشتههای انگلیسی، برابرگذاری آن به واژهای راه برد که برای گذرگاه ساختهشده به دست انسان هم به کار میرود. تغییر برداشت فقط از ترجمه نیامد. دیدن خطهایی که به هم نزدیک میشدند و رسم آنها به شکل یک شبکه هم به خوانندگان تصویر مجموعهای پیوسته میداد. ناظران درباره اینکه آنها چه دیدهاند و چه چیزی در تلسکوپ میتوان تشخیص داد، نظر یکسان نداشتند.
وقتی خطها به شبکه تبدیل شدند
پرسیوال لاول، در امریکا، درباره این نقشها بررسی کرد و از این نظر پشتیبانی کرد که ممکن است نتیجه کار موجودات هوشمند برای انتقال آب باشند. او در دهه ۱۸۹۰ رصدخانهای در فلاگستف به کار انداخت. نقشههای او از مریخ بخش بزرگی از استدلالش را به خواننده منتقل میکردند. اگر کسی نقشه را میدید، میتوانست مسیر خطها را دنبال کند. دشواری در این بود که آیا همان امتدادها با ابزار و در زمان دیگر هم به یک شکل دیده میشوند.

با ابزار بهتر و سپس با عکسهای نزدیکتر، تصویری از سطح مریخ به دست آمد که شبکه ترسیمشده لاول را تایید نکرد. جزئیات واقعی سطح، مانند دهانهها و درهها، در عکسها به شکلهای جداگانه دیده شدند. پژوهشگران میتوانستند نقشه قدیمی را کنار داده تازه بگذارند و بررسی کنند کدام نقش از دید محدود، شرایط رصد یا پیوند دادن لکههای نزدیک به هم پدید آمده بود.
نقشه اسکیاپارلی ابتدا وسیلهای برای ثبت و مقایسه مشاهدات بود. هنگامی که خطها در نسخه چاپی به خوانندگان رسیدند، کسانی درباره چیزی که میتوانست آنها را ساخته باشد داستان دیگری مطرح کردند. تاریخ این نقشه فاصله میان دیدن یک نقش، نام گذاشتن بر آن و توضیح ساختارش را آشکار میکند. هر مرحله برای رسیدن به نتیجه به شواهدی جداگانه نیاز داشت.
منابع
عکس شاخص. نقشه مریخ با خطهای ترسیمشده به دست جووانی اسکیاپارلی در ۱۸۸۸. Giovanni Schiaparelli، مالکیت عمومی.


