چگونه کاشیسازان ایزنیک طرحی را از یک کاشی به سراسر دیوار رساندند؟
بخشهای این نوشته

در مسجد رستم پاشا در استانبول، میتوان یک کاشی را از نزدیک دید و سپس چند قدم عقب رفت تا پیوستگی نقشها در دیوار پیدا شود. رنگ و خط در هر قطعه به لبه میرسند. در بعضی جاها نقش با قطعه بعدی ادامه مییابد و در بعضی جاها نوار حاشیه آن را پایان میدهد. برای رسیدن به چنین نتیجهای، کارگاه باید از پیش میدانست که هر نوع کاشی در کدام بخش آرایش دیوار به کار میرود.
در میانه سده شانزدهم، ساخت بناهای بزرگ در پایتخت عثمانی به افزایش تولید کاشی ایزنیک کمک کرد. این آبادی در جنوبشرق استانبول به تولید ظرف و کاشی شهرت داشت. دیوار یک بنای بزرگ به شمار زیادی قطعه نیاز داشت. اندازه و ترکیب آنها باید به اندازه کافی هماهنگ میبود تا کاشیها پس از رسیدن از کوره در کنار هم قرار بگیرند. در عین حال، رنگها و شکلهای متفاوت امکان میدادند که زمینه، حاشیه و بخشهای مرکزی با هم فرق داشته باشند.
سه دایره در میان خطهای موجدار
در بعضی نمونهها، طرحی دیده میشود که سه دایره را کنار خطهای موجدار مینشاند. این نقش که در منابع هنری عثمانی با نام چینتمانی شناخته میشود، در کاشی و اشیای دیگر به کار رفته است. موزیم متروپولیتن کاشیای از حدود ۱۵۶۰ تا ۱۵۷۰ نگهداری میکند که کارشناسان احتمال میدهند در نوعی حاشیه دیوار قرار میگرفت. یافتن نقش مشابه در بنایی دیگر میتواند به شناخت کاربرد آن کمک کند. برای نسبت دادن هر قطعه جدا به یک دیوار مشخص، مدرک بیشتری لازم است.

در کاشیهای گلدار، خط ساقه یا لبه برگ میتواند در قطعه کناری تکرار شود. کارگاه برای ساختن یک دیوار باید قطعههای لازم برای این تکرار را فراهم میکرد. بخشی از سفارش به کاشیهایی مربوط میشد که در میانه نقش میآمدند و بخشی به قطعههایی که در پایان یا کنار آن قرار میگرفتند. هنگامی که قطعه در موزیم به تنهایی دیده میشود، محل اتصالش به کاشی همسایه بخشی از داستان آن را بازگو میکند.
کار ایزنیک در فاصله میان کوره و محل نصب شکل نهایی گرفت. کاشیها به صورت قطعههای جدا ساخته و حمل شدند. نتیجه در استانبول به شکل دیواری پیوسته دیده شد. همان پیوندی که میان قطعهها برقرار بود، امروز امکان میدهد از یک نقش کوچک به بخشی از ترتیب کار یک کارگاه برسیم.
منابع
- موزیم متروپولیتن و افزایش تولید کاشی ایزنیک در سده شانزدهم
- موزیم متروپولیتن و ثبت کاشی نقش چینتمانی
- موزیم والترز و تولید کاشی و ظروف در ایزنیک
عکس شاخص. چند کاشی در کنار هم در مسجد رستم پاشا در استانبول. Till Niermann، CC BY-SA 3.0، اندازه تصویر تنظیم شده است.


