بارتولومئو کریستوفوری چگونه شدت صدا را به حرکت انگشت نوازنده سپرد؟
بخشهای این نوشته

در فلورانس در آغاز سده هژدهم، بارتولومئو کریستوفوری سازهایی میساخت که نوازنده با کلیدهایشان کار میکرد. سازهای کلیدی پیش از او ساخته میشدند. در هارپسیکورد، حرکت کلید به کشیدن و رها کردن سیم میانجامید. کریستوفوری روی راهی کار کرد که سیم با ضربه چکش به صدا درآید و نوازنده بتواند با تغییر شیوه فشار دادن کلید، صدای آرامتر یا بلندتر بگیرد.
برای این کار، رسیدن چکش به سیم کافی نبود. بعد از برخورد، اگر چکش کنار سیم میماند، ارتعاش آن محدود میشد. ساز باید اجازه میداد چکش حرکت کند، ضربه بزند و از مسیر سیم کنار برود. حرکت کوچک انگشت، از چند بخش میگذشت تا به ضربه تبدیل شود. تنظیم بخشها به این مربوط بود که نوازنده اختیار داشته باشد همان نت را با نیروی متفاوت ادا کند.
چیزی که از پشت کلید پیدا نیست
در میان سازهای کریستوفوری، نمونهای از ۱۷۲۰ در موزیم متروپولیتن نیویارک نگهداری میشود. این نمونه از کهنترین پیانوهایی است که تا امروز باقی ماندهاند. ساختار درونی از بیرون ساز دیده نمیشود. برای شناختن کار آن باید حرکت از کلید تا چکش و سیم را دنبال کرد. وقتی انگشت پایین میرود، بخشی از دستگاه بالا میآید و اندازه حرکت بر شکل برخورد اثر میگذارد. نوازنده نتیجه را در شدت صدا میشنود، بدون اینکه لازم باشد موقعیت اجزای درون ساز را با چشم دنبال کند.

نامی که ساز به آن مشهور شد با امکان صدای آرام و بلند پیوند دارد. در طول سدههای بعد، پیانو از نظر اندازه، ساخت سیم، جنس اجزا و شیوه کار چکش تغییرهای زیادی دید. نمونه کریستوفوری صدای یک پیانوی کنسرت امروزی را بازسازی نمیکند. اهمیتش در این است که میتوان یکی از راههای اولیه رساندن فرمان انگشت به چکش و سیم را در خود ساز دید.
داستان اختراع از کاری آغاز میشود که نوازنده هر لحظه انجام میدهد. فشردن یک کلید هم نت را تعیین میکند و هم بخشی از شدت آن را. برای سازنده، این امکان از اتصال و جدا شدن چند قطعه کوچک به دست میآمد. در پیانوی قدیمی متروپولیتن، همان سازوکار پشت ظاهر چوبی مانده و نشان میدهد چگونه تغییری درون یک ساز راه تازهای برای شکل دادن به صدا باز کرد.
منابع
عکس شاخص. پیانوی ساختهشده به دست بارتولومئو کریستوفوری در ۱۷۲۰، موزیم متروپولیتن. موزیم متروپولیتن، ساز ساخته بارتولومئو کریستوفوری، CC0.


