مرکز لیسبون چگونه پس از زلزله ۱۷۵۵ دوباره خطکشی شد؟
بخشهای این نوشته

در اول نوامبر ۱۷۵۵، زلزله ساختمانهای بسیاری را در لیسبون ویران کرد. آتشسوزی و موج آب در بخشهایی از شهر آسیب را بیشتر کردند. در مرکز پایینشهر، خیابانهای پیشین و قطعههای ساختمانی در محلهایی قرار داشتند که بخش بزرگی از بناهایشان فروریخته بود. هنگامی که کار بازسازی آغاز شد، مقامها باید تصمیم میگرفتند راهها و ساختمانها در همان جا و به همان شکل برگردند یا مسیر تازهای بگیرند.
سباستیاو ژوزه د کاروالیو ا ملو، که بعدها به نام مارکی دو پومبال شناخته شد، در اداره کار نقش داشت. گروههای مهندسی و معماری طرحهایی برای مرکز شهر تهیه کردند. بخشی از طرح بر خیابانهای مستقیم و بلوکهایی استوار بود که در اندازههای سازگار کنار هم قرار میگرفتند. این روند استفاده از قطعه زمین، محل گذر مردم و پیوند مرکز با ساحل را هم تغییر داد. تغییر یک خط روی نقشه میتوانست بر چندین خانه و دکان اثر بگذارد.
نقشه پیش از بالا رفتن دیوار
در طرح تازه، نخست جای خیابانها و میدانها روشن میشد. در حاشیه آنها، برای ساخت خانه و کارگاه باید خطوط مشترک تعیین میشدند. نما و اندازه بخشهایی از بناها به گونهای تنظیم شد که ساختمانهای جدا یک امتداد شهری بسازند. این کار به اجرای چندین پروژه مستقل نظم مشترک میداد. همزمان سازندگان به شیوههایی برای پیوند اجزای چوبی و دیوارها در داخل ساختمان توجه کردند.

بخشی از روش ساختمانی پایینشهر به نام قفس پومبال شناخته شد. ساختار چوبی در داخل دیوار و طبقهها به پیوند بخشهای بنا کمک میکرد. شهرداری لیسبون در بررسیهای معاصر، گونههای معماری و سازهای این محله را برای نگهداری ثبت کرده است. برای خواندن نقشه بازسازی، باید هم شطرنج خیابانها را از بالا دید و هم از داخل بنا به سازههای کمپیدا توجه کرد.
وقتی کسی امروز از خیابانهای بایشا میگذرد، میتواند امتداد مسیرها را تا میدان و ساحل دنبال کند. همین امتدادها از تصمیمهای پس از ۱۷۵۵ باقی ماندهاند. بازسازی در زمان کوتاهی به پایان نرسید، زیرا راه، عمارت و کار روزانه مردم باید دوباره در جای معین قرار میگرفتند. نقشه تازه کار شهر را از سطح سنگ و دیوار فراتر برد و شیوه رسیدن از یک بخش مرکز به بخش دیگر را دوباره تنظیم کرد.
منابع
- شهرداری لیسبون و طرح نگهداری و تاریخ محله پومبالی
- بررسی شهرداری لیسبون از گونههای معماری و سازه در بایشا
عکس شاخص. نمای خیابان آگوستا و شبکه مستقیم راهها در بایشای لیسبون. Hugo Schneider، CC BY 2.0.


