هوکوسای چگونه موج بزرگ کاناگاوا را روی کاغذ آورد؟
بخشهای این نوشته

در چاپی که کاتسوشیکا هوکوسای در اوایل دهه ۱۸۳۰ طراحی کرد، سه قایق باریک در آب دیده میشوند. موجی بالای سر قایقها خم شده است و نوک کفهایش به اطراف میرسد. میان دو بخش موج، کوه فوجی در دوردست جا گرفته است. کسی که نگاهش را از موج پایین میآورد، میتواند کوه را در فاصلهای ببیند که آن را کوچکتر از توده آب نشان میدهد.
هوکوسای این منظره را برای مجموعهای ساخت که با نام «سیوشش منظره کوه فوجی» به فروش میرفت. در هر تصویر، کوه از فاصله یا موقعیت دیگری دیده میشد. گاهی نزدیک آب بود و گاهی پشت ساختمانها و درختان. در منظره کاناگاوا، قایقها و موج بخش عمده کاغذ را گرفتهاند و کوه کوچک نزدیک افق، تصویر را به منظرههای دیگر مجموعه پیوند میدهد.
از خط طرح تا چند چاپ
طرح هوکوسای برای چاپ از قالب چوبی آماده شد. در صنعت چاپ دوره ادو، ناشر، طراح، حکاک و چاپگر هر یک در تولید سهم داشتند. خطها و سطحهای رنگ جداگانه آماده میشدند. چاپگر کاغذ را بر روی قالبهای رنگ میگذاشت و جای آن را با نشانههای قالب تنظیم میکرد. به این ترتیب میشد از یک طرح چندین برگ تولید کرد. جزئیاتی مثل شدت رنگ و شکل بعضی خطهای نازک میتوانست میان نسخهها فرق کند.

یکی از رنگهای بهکاررفته آبی پروس بود. این رنگدانه از بیرون به جاپان رسیده بود و در آن دوره امکان کاربرد گستردهتری پیدا کرد. در چاپ موج، آبی تیره برای بخشی از خطها و لایههای آب به کار رفته است. در بررسی نسخههای مختلف، کارشناسان متروپولیتن از همین خطها، همنشینی رنگها و فرسودگی قالب برای فهم مراحل چاپ کار استفاده کردهاند. نگاه نزدیک به کاغذ اطلاعاتی میدهد که از روی ترکیب کلی تصویر به چشم نمیخورد.
امروز چندین موزیم نسخههایی از موج بزرگ را نگه میدارند. وجود چند نسخه بخشی از تاریخ خود اثر است. تصویر از آغاز به صورت برگی چاپی عرضه میشد که میتوانست به دست خریداران گوناگون برسد. آنچه از یک نسخه به نسخه دیگر باقی مانده، همان رابطه میان قایقها، خم موج و جای کوچک فوجی است. تفاوتهای ریز هر برگ نیز نشانی از دست چاپگر و زمان استفاده از قالبهاست.
منابع
عکس شاخص. چاپ موج بزرگ کاناگاوا از مجموعه کاتسوشیکا هوکوسای، موزیم متروپولیتن. Katsushika Hokusai، CC0.


