چرا نسخههای چاپشده گوتنبرگ پس از چاپ به دست رنگکار میرفتند؟

بخشهای این نوشته
در نسخه کتاب مقدس گوتنبرگ که کتابخانه کانگرس نگه میدارد، بخش عمده متن با مرکب سیاه چاپ شده است. میان سطرهای سیاه، حروف آغازین و نشانههای سرخ و آبی هم دیده میشوند. همین تفاوت رنگ، دو مرحله ساخت کتاب را نشان میدهد. بخش سیاه به کار دستگاه چاپ مربوط بود و بخشی از رنگهای دیگر را کسی پس از چاپ با دست اضافه کرد. کتابی که از دستگاه بیرون میآمد، برای رسیدن به همین شکل نهایی هنوز کار دیگری داشت.
یوهانس گوتنبرگ و همکارانش در میانه قرن پانزدهم در ماینتس برای چاپ این نسخه از حروف جداگانه استفاده کردند. یک حرف میتوانست پس از چاپ یک صفحه دوباره در صفحه دیگری به کار رود. برای آماده کردن سطرها، حروف را کنار هم میگذاشتند و بعد متن را بر کاغذ یا پوست چاپ میکردند. شکل حروف به خط دستنوشتههای رایج آن دوره شباهت داشت و خواننده با دیدن سطرها میتوانست ساختار آشنای متنی را دنبال کند.
پایان کار در دست خریدار
نزدیک به ۱۸۰ نسخه از کتاب چاپ شد. برخی روی پوست و بیشترشان روی کاغذ بودند. همه نسخههای باقیمانده از نظر رنگآمیزی شبیه هم نیستند. خریدار میتوانست پس از چاپ برای افزودن حرفهای تزیینی، رنگ و سرعنوان اقدام کند. در نسخه کتابخانه کانگرس، خطهای کوتاه سرخ در بخشهایی برای نشان دادن آغاز آیه دیده میشوند. رنگ به خواننده کمک میکرد میان سطرهایی که همه با یک مرکب چاپ شده بودند، نقطه شروع تازه را بیابد.

در نسخه کاغذی کتابخانه بریتانیا نیز تزیینهای دستی وجود دارد. کسی که یک صفحه را ورق میزند، میتواند تکرار شکل حروف چاپی را با جزئیات تزیینی همان صفحه مقایسه کند. یکی از دستگاه و چیدمان حروف آمده و دیگری پس از چاپ به همان صفحه افزوده شده است. تاریخ ساخت کتاب را به همین دلیل میتوان از روی رنگها و شکل سطرها دنبال کرد.
کار گوتنبرگ به چاپ چندین نسخه از یک متن کمک کرد. کاری که بعد از چاپ انجام شد به هر نسخه چهرهای جدا داد. امروز دو صفحه از دو نسخه ممکن است متن یکسانی داشته باشند و در جای یک حرف سرخ یا نقش کنار سطر با هم فرق کنند. دستگاه چاپ یک بخش فرایند را تکرارپذیر کرد و دست تزیینگر بخش دیگری را به کتاب کامل افزود.
منابع
- کتابخانه کانگرس، نسخه گوتنبرگ و شمار تقریبی چاپ
- کتابخانه کانگرس، مرکب سرخ و آبی و حروف نسخه
- کتابخانه کانگرس، راهنمای نسخهها و تزیین دستی
عکس شاخص. جزئیات تزیین و حروف رنگی در نسخه کتاب مقدس گوتنبرگ در کتابخانه دانشگاه بازل. [Johannes Gutenberg]، مالکیت عمومی.


