کیمیا علیزاده در ریو نخستین مدال المپیک زنان ایران را گرفت
بخش‌های این نوشته
در آگست ۲۰۱۶، پس از پایان مبارزه در سالن کاریوکا ۳ ریو دو ژانیرو، کیمیا علیزاده روی تشک افتاد و آن را بوسید. نتیجه دیدار پنج بر یک بود. تکواندوکار ۱۸ ساله ایران نیکیتا گلاسنوویک از سویدن را شکست داده و در وزن ۵۷ کیلوگرم مدال برنز گرفته بود. ساعاتی پیش، با شکست برابر نماینده اسپانیا، امکان رسیدن به فاینل را از دست داده بود. حالا روی همان تشک، نام او در جایگاه سوم جدول می‌آمد. رویترز صحنه بوسیدن تشک را در گزارش همان شب ثبت کرد و کمیته بین‌المللی المپیک این مدال را نخستین مدال یک زن ایرانی در تاریخ بازی‌ها ثبت کرد. [۱] [۲] [۳]
مسیر رسیدن به آن لحظه را می‌توان از چهار نتیجه در پرونده مسابقات دنبال کرد. علیزاده نخست از یک مبارزه نزدیک گذشت، سپس با یک امتیاز تفاوت باخت. برای بازگشت، نتیجه مسابقه دیگری در همان جدول اهمیت پیدا کرد. او وقتی دوباره به تشک برگشت، برای برنز دو پیروزی می‌خواست. سال‌ها پیش از آن، مادرش او را برای ورزش پس از مکتب به باشگاهی در کرج برده بود. میان آن باشگاه و تشک ریو، چند دوره مسابقه نوجوانان، رقابت با قهرمانان بزرگ‌سال و تمرین با مربیانی قرار داشت که پس از گرفتن مدال از آنان یاد کرد. [۱] [۴]
باشگاه محله و نخستین مسابقه‌های بیرون از ایران
علیزاده در کرج بزرگ شد. مادرش در گفت‌وگویی که ایران‌وایر منتشر کرده، گفته است که دخترش را در هفت‌سالگی برای فعالیت بیرون از مکتب در یک باشگاه ورزشی زنان نام‌نویسی کرد. رشته باشگاه تکواندو بود. مادر در آن زمان برای او کارنامه حرفه‌ای در نظر نداشت. مربی، به گفته او، پس از دیدن توانایی بدنی کودک خانواده را به ادامه تمرین تشویق کرد. خود علیزاده در یکی از نوشته‌های دوران مکتب از علاقه به فضانوردی گفته بود. تصویری که خانواده از سال‌های نخست می‌دهد، از تمرینی معمولی در محله آغاز می‌شود و چند سال بعد به مسابقه‌هایی می‌رسد که نتیجه آن‌ها در جدول‌های جهانی ثبت شده‌اند. [۴]
اتحادیه تکواندوی آلمان در شرح کارنامه او، شروع رقابت بین‌المللی در رده نوجوانان را از ۲۰۱۳ ثبت کرده است. علیزاده در سال بعد در مسابقات جهانی نوجوانان در تایپه طلا گرفت. در همان سال، در المپیک نوجوانان نانجینگ هم برنده شد. رقابت نانجینگ در وزن تا ۶۳ کیلوگرم بود. در ریو، دسته او تا ۵۷ کیلوگرم بود. فاصله این دو وزن و تغییر رده سنی مهم است، زیرا مدال‌های نوجوانان از همان مسابقه و جدول بزرگ‌سالان به دست نیامده بودند. علیزاده برای رسیدن به ریو باید دوباره در برابر تکواندوکارانی مسابقه می‌داد که شماری از آنان تجربه قهرمانی جهان و المپیک داشتند. [۱] [۵] [۶]
در رقابت قهرمانی جهان در چلیابینسک در ۲۰۱۵، علیزاده جید جونز، قهرمان المپیک لندن، را در مرحله یک‌چهارم نهایی ده بر نه شکست داد. در نیمه‌نهایی به مایو هامادا از جاپان باخت و برنز گرفت. در گرندپری مسکو در همان سال، دوباره با جونز روبه‌رو شد. این‌بار در فاینل چهار بر سه برنده شد و طلا گرفت. هر دو نتیجه در پرونده فدراسیون جهانی تکواندو ثبت شده‌اند. وقتی علیزاده به ریو رسید، سابقه شکست دادن قهرمان المپیک را داشت و همان قهرمان برای دفاع از مدالش به میدان آمده بود. این پیشینه جای علیزاده را در میان مدعیان وزن نشان می‌دهد، هرچند در ریو جدول آن‌ها را روبه‌روی هم نگذاشت. [۱] [۷]
در پرونده قهرمانی جهان، نام علیزاده کنار نتیجه‌های دیگری هم دیده می‌شود که از یک مسیر طولانی خبر می‌دهند. او پیش از دیدار با جونز در چلیابینسک، از برابر ماگدالنا لپوروفسکا از پولند، مارتینا زوبچیچ از کروشیا و شاین لوییس از امریکا گذشت. دو مبارزه دوم با امتیاز طلایی ثبت شده‌اند. در مسکو نیز تا فاینل چند حریف از کشورهای مختلف داشت. این نتیجه‌ها نشان می‌دهند که رقابت او با جونز پس از چند برد در همان جدول شکل گرفت. علیزاده تا پایان ۲۰۱۵ از رده نوجوانان به وزن ۵۷ کیلوگرم بزرگ‌سالان رسیده بود و سابقه گرفتن مدال در آن دسته را با خود به ریو می‌برد. [۱]
یک امتیاز فاصله تا حذف از مسیر طلا
در ریو، علیزاده مبارزه اول را برابر آنا زانینوویچ از کروشیا هفت بر شش برد. در یک‌چهارم نهایی، اوا کالوو گومز از اسپانیا هشت بر هفت پیروز شد. کالوو از تکواندوکاران برتر وزن بود و پیش از ریو نقره مسابقات جهانی گرفته بود. برای علیزاده، آن یک امتیاز راه رسیدن به طلا را بست. راه برنز به پیشروی همان حریف وابسته بود. در جدول تکواندو ریو، ورزشکاری که به یکی از دو فاینلیست باخته بود، امکان ورود به جدول شانس مجدد برای برنز را پیدا می‌کرد. کالوو به فاینل رسید و نتیجه مبارزه‌اش به علیزاده فرصت داد دوباره مسابقه بدهد. [۱] [۷] [۸]
نخستین حریف علیزاده در شانس مجدد، فاناپا هارنسوجین از تایلند بود. نتیجه ثبت‌شده چهارده بر ده است. پس از این پیروزی، نیکیتا گلاسنوویک در برابر او قرار گرفت. گلاسنوویک برای سویدن مسابقه می‌داد و در نیمه‌نهایی به جید جونز باخته بود. برای یکی از آن دو، مبارزه پس از شکست در یک‌چهارم نهایی به این نقطه رسیده بود و برای دیگری پس از شکست در نیمه‌نهایی. برنده این دیدار به یکی از دو مدال برنز وزن می‌رسید. در مسابقه دیگر، هدایه ملاک از مصر برنز دوم را گرفت. جونز در فاینل کالوو را شکست داد و بار دیگر قهرمان شد. [۱] [۷]
نتیجه نهایی مبارزه علیزاده و گلاسنوویک را فدراسیون جهانی و رویترز پنج بر یک ثبت کرده‌اند. علیزاده پس از مدال، در گفت‌وگو با خبرنگاران از پدر، مادر و مربی‌اش تشکر کرد و به رویترز گفت «برای دختران ایران بسیار خوشحالم، چون این نخستین مدال است.» او به خبرنگار تسنیم هم گفت که در یک ماه‌ونیم منتهی به ریو با آسیب‌دیدگی روبه‌رو بوده و تیم پزشکی و مربی‌اش برای رساندنش به مسابقه کمک کرده‌اند. در آن گفت‌وگو گفت که برای طلا آمده بود. همین توضیح، بخشی از آنچه را در جدول نتایج نمی‌شود دید روشن می‌کند. او مسیر مسابقه‌ها را با هدف رسیدن به فاینل شروع کرد و پس از شکست، از راه دیگری به دیدار مدال برگشت. [۱] [۲] [۹]
از چهار ورزشکار زن توکیو تا مدال ریو
زنان ایران دهه‌ها پیش از ریو در بازی‌های المپیک رقابت کرده بودند. در توکیوی ۱۹۶۴، چهار زن در کاروان ایران ثبت شده‌اند. سیمین صفامهر در دوش صد متر و پرش طول شرکت کرد. نازلی بیات ماکو در پرش ارتفاع نام‌نویسی شده بود. جمیله سروری در ژیمناستیک و ژولیت گورکف در پرتاب وزنه و دیسک در جدول دیده می‌شوند. نام آن‌ها در جدول‌هایی دیده می‌شود که برای هر رشته و مرحله تنظیم شده بود. در ریو، ۹ زن از مجموع ۶۳ ورزشکار برای ایران در بازی‌ها شرکت کردند. مدال علیزاده به کارنامه‌ای اضافه شد که پیش از آن، حضور زنان را در چند نسل ثبت کرده بود و در ستون مدال زنان ایران هنوز نامی نداشت. [۳] [۱۰] [۱۱]
در همان کاروان ریو، زهرا نعمتی پرچم ایران را در مراسم افتتاحیه حمل کرد. نعمتی در تیراندازی با کمان هم برای المپیک و هم برای پارالمپیک ریو سهمیه گرفته بود. او پیش از آن در پارالمپیک لندن طلا برده بود و در پارالمپیک ریو از عنوانش دفاع کرد. در نتیجه، وقتی منابع از علیزاده به عنوان نخستین زن ایرانی برنده مدال المپیک یاد می‌کنند، اشاره به نتیجه بازی‌های المپیک است. مدال نعمتی در کارنامه بازی‌های پارالمپیک ثبت شده است. هر دو ورزشکار در ۲۰۱۶ در ریو حضور داشتند و مسابقه‌هایشان در جدول‌های دو رویداد جداگانه ثبت شد. [۳] [۱۴]
فاصله میان توکیو و ریو را از روی تعداد اعضای کاروان هم می‌توان دید، اما اندازه کاروان توضیح کامل نتیجه یک ورزشکار نیست. در مورد علیزاده، پیش از ریو، رقابت‌های نوجوانان و بزرگ‌سالان نشان داده بودند که می‌تواند از مبارزه‌های نزدیک بگذرد. کار مربی و ورزشکار در آماده شدن برای رقابت و سهم کادر پزشکی در دوره آسیب‌دیدگی، در صحبت‌های او پس از مدال پیدا است. هم‌زمان، نتیجه به پیشروی کالوو هم وابسته شد. در روایت این مدال، تمرین چندساله، قواعد جدول و دو مسابقه پایانی کنار هم قرار می‌گیرند. وقتی کمیته بین‌المللی المپیک از نخستین مدال زن ایرانی یاد کرد، همان نتیجه پنج بر یک به عنوان بخشی از تاریخ ورزش ایران ثبت شد. [۱] [۳] [۹]
سه المپیک و سه نام در کنار نام ورزشکار
در سال پس از ریو، علیزاده در مسابقات جهانی موجو در کوریای جنوبی به فاینل رسید و نقره گرفت. این بار در وزن بالاتر، تا ۶۲ کیلوگرم، مسابقه می‌داد. فاصله ریو تا آن رقابت با دوره درمان و دوری از تشک همراه بود. ایران‌وایر در گزارش پس از رقابت موجو به جراحی و چند ماه دوری او از مسابقه اشاره می‌کند. در فاینل، روث گباگبی از ساحل عاج نوزده بر نه پیروز شد. نتیجه موجو بخشی از کارنامه پس از مدال ریو بود، زمانی که هنوز برای ایران مسابقه می‌داد. [۱] [۴]
در دوره بعد، علیزاده با نام تیم پناهندگان المپیک در توکیو شرکت کرد. کمیته بین‌المللی المپیک می‌گوید او در ۲۰۲۰ ایران را ترک کرد و زمانی که برای آن تیم انتخاب شد در آلمان زندگی می‌کرد. در توکیو ناهید کیانی و جید جونز را شکست داد و در مسابقه برنز به خدیجه کبری ایلگون از ترکیه باخت. در پاریس ۲۰۲۴، این‌بار برای بلغاریا رقابت کرد و با پیروزی بر لوئو زونگ‌شی از چین به برنز رسید. در همان وزن، ناهید کیانی برای ایران نقره گرفت. پرونده مسابقه‌های این سه دوره، یک رشته و یک وزن را در کارنامه علیزاده دنبال می‌کند و نام تیم‌ها تغییر می‌کند. در آغاز آن پرونده المپیکی، هنوز همان صحنه ریو قرار دارد. تکواندوکار جوان، پس از گرفتن پنج امتیاز در دیدار برنز، برای نخستین مدال زنان ایران تشک را بوسید. [۱] [۲] [۱۲] [۱۳]
منابع
- فدراسیون جهانی تکواندو، نتایج رسمی علیزاده در ریو، توکیو و رقابت‌های پیش از المپیک.
- رویترز، گزارش صحنه پس از مبارزه و صحبت‌های علیزاده، در اس‌بی‌اس.
- کمیته بین‌المللی المپیک، ثبت نخستین مدال یک زن ایرانی در ریو.
- ایران‌وایر، زندگی و مسیر ورزشی علیزاده و گفت‌وگو با خانواده.
- اتحادیه تکواندوی آلمان، کارنامه ورزشکار در رده نوجوانان و بزرگ‌سالان.
- المپدیا، نتایج وزن تا ۶۳ کیلوگرم المپیک نوجوانان نانجینگ.
- المپدیا، جدول و شرح وزن تا ۵۷ کیلوگرم زنان در ریو.
- العالم، بازگشت علیزاده به جدول شانس مجدد پس از راه یافتن کالوو به فاینل.
- تسنیم، صحبت‌های علیزاده پس از گرفتن مدال برنز در ریو.
- المپدیا، ورزشکاران ایران در المپیک توکیو ۱۹۶۴.
- المپدیا، شمار شرکت‌کنندگان و مدال‌های کاروان ایران.
- دفتر خبری کمیته بین‌المللی المپیک، علیزاده و تیم پناهندگان المپیک توکیو.
- فدراسیون جهانی تکواندو، نتایج مسابقه‌های المپیک پاریس.
- کمیته بین‌المللی پارالمپیک، کارنامه زهرا نعمتی و پرچم‌داری او در ریو.
عکس شاخص، کیمیا علیزاده در دور افتخار ریو. عکس محمد حسن‌زاده، تسنیم. منبع عکس · مجوز CC BY 4.0.
