آن فرانک، دختری که در پناهگاه برای بعد از جنگ کتاب می‌نوشت

شب ۲۸ مارچ ۱۹۴۴، از رادیو اورانیه صدای خریت بولکستاین، وزیر دولت در تبعید هالند، پخش شد. او از لندن از مردم خواست نامه‌ها و دفترهایی را که زندگی زیر اشغال آلمان را ثبت می‌کنند نگه دارند. آن فرانک در ساختمانی در آمستردام این پیام را شنید. چهارده سال داشت و از نزدیک به دو سال پیش چیزهایی را که در زندگی روزمره‌اش می‌گذشت در دفتر می‌نوشت. فردای آن شب در یادداشتش به فکر نشر کتابی درباره پناهگاه اشاره کرد. عنوانی که برای آن در نظر گرفت، «خانه پشتی» بود.^{۱، ۳، ۵}

در می همان سال، آن دفترهای قبلی‌اش را دوباره خواند و روی کاغذهای جداگانه شروع به نوشتن کرد. برخی متن‌ها را کوتاه کرد، برخی چیزها را افزود و بخش‌هایی را کنار گذاشت. نوشتن این کتاب در همان اتاق‌هایی پیش می‌رفت که در آن‌ها صدای قدم‌ها از پایین شنیده می‌شد و ساکنان باید مراقب می‌بودند کارگران انبار از بودنشان باخبر نشوند. تا آگست، او بیش از دویست برگه نوشته بود. در آن هنگام، هم روی کتابی برای بعد از جنگ کار می‌کرد و هم هنوز در دفتر روزانه خود می‌نوشت.^{۱، ۴، ۶}

دفتری برای سیزده‌سالگی

آن در ۱۲ جون ۱۹۲۹ در فرانکفورت آلمان به دنیا آمد. پدرش اوتو، مادرش ادیت و خواهرش مارگوت بودند. پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها در ۱۹۳۳، اوتو به آمستردام رفت و خانواده به‌تدریج به او پیوستند. آن هنگام پیوستن به خانواده در هالند چهار سال داشت. در مکتب مونته‌سوری درس خواند و در آمستردام دوستانی پیدا کرد. آلمان در می ۱۹۴۰ هالند را اشغال کرد. با وضع محدودیت‌های ضدیهودی، آن و مارگوت بعدا مجبور شدند از مکتب پیشین به مکتبی بروند که برای شاگردان یهودی جدا شده بود.^{۲، ۳، ۶}

آن در ۱۳سالگی دفتر جلد چهارخانه سرخ را به عنوان هدیه تولد گرفت. در نخستین نوشته‌هایش از هدیه‌ها، دوستان، هم‌صنفی‌ها و اتفاق‌های مکتب یاد کرد. مدتی بعد، بخشی از نوشته‌هایش را به صورت نامه‌هایی خطاب به دوستی خیالی به نام کیتی نوشت. دفتری که در جون ۱۹۴۲ با روز تولد و خاطره‌های مکتب آغاز شده بود، کمتر از یک ماه بعد به جایی رسید که آن باید درباره ترک خانه و زندگی پنهانی در همان شهر می‌نوشت.^{۱، ۲، ۳، ۶}

در ۵ جولای ۱۹۴۲ برای مارگوت احضاریه آمد تا برای اعزام به اردوگاه کار در آلمان معرفی شود. اوتو و ادیت برای رفتن به پناهگاه برنامه داشتند، اما احضاریه باعث شد زودتر اقدام کنند. فردای آن روز به ساختمان شماره ۲۶۳ پرینسنگراخت رفتند، جایی که شرکت اوتو در بخش رو به خیابان آن کار می‌کرد. یک هفته بعد، هرمان و آگوسته فان پلس و پسرشان پیتر به آنان پیوستند. فریتس ففر در نوامبر به جمع اضافه شد. از آن پس هشت نفر در بخش پشتی ساختمان زندگی می‌کردند.^{۲، ۳، ۶، ۱۰}

ساعت‌هایی که باید آهسته راه می‌رفتند

انبار زیر محل پنهان شدن بود. کارکنان عادی از زندگی هشت نفر بالای سرشان خبر نداشتند. در شرحی که خانه آن فرانک از روی دفترها تهیه کرده، فاصله میان هشت‌ونیم تا نه صبح از وقت‌هایی بود که باید سکوت می‌کردند. کارگران انبار رسیده بودند و همکارانی که به خانواده‌ها کمک می‌کردند هنوز در دفتر نبودند. ساکنان با جوراب راه می‌رفتند و باید مواظب صدای آب و قدم‌ها می‌بودند. وقتی کارکنان برای نان چاشت می‌رفتند، چند تن از کسانی که به آنان کمک می‌کردند بالا می‌آمدند و گاهی با آنان نان می‌خوردند.^{۴، ۱۰}

میپ خیس، بپ فوسکویل، یوهانس کلیمان و ویکتور کوخلر، از همکاران اوتو، به ساکنان پناهگاه کمک می‌کردند. آنان خوراک، کتاب و خبر از بیرون می‌آوردند. یوهان فوسکویل، پدر بپ که در انبار کار می‌کرد، قفسه متحرکی ساخت تا ورودی بخش پشتی پشت آن پنهان باشد. در پناهگاه، آن مدتی اتاقش را با فریتس ففر شریک بود. ساکنان برای درس خواندن، خوابیدن و نوشتن از همان فضای محدود استفاده می‌کردند. نوشته‌های آن گاهی از صدای راه‌پله و محدودیت‌های خانه حرف می‌زند و گاهی از رابطه او با خانواده یا پسر جوانی که در اتاق دیگری زندگی می‌کرد.^{۱، ۳، ۴، ۱۰}

ساعت‌هایی هم بود که ساختمان خلوت‌تر می‌شد. وقتی کارگران انبار برای نان چاشت می‌رفتند، رادیو را برای شنیدن خبرهای بی‌بی‌سی روشن می‌کردند. بعد از چاشت، زمانی که بیشتر ساکنان کمی می‌خوابیدند، آن فرصت می‌یافت درس بخواند یا بنویسد. شام‌ها، پیتر گاهی نانی را که در دفتر برایشان گذاشته بودند می‌آورد و اوتو برای کار شرکت با ماشین تحریر نامه می‌نوشت. با تاریک شدن هوا، کلکین‌ها را می‌پوشاندند تا روشنایی اتاق‌ها از بیرون پیدا نباشد. این ترتیب با ساعات کاری ساختمان عوض می‌شد و روزهای تعطیل با روزهای کاری فرق داشت.^۴

در طول روز، کتاب و رادیو بخشی از رابطه آنان با بیرون بود. آن داستان‌های کوتاه می‌نوشت و جمله‌هایی را که از کتاب‌ها خوشش می‌آمد در دفتر جداگانه‌ای نقل می‌کرد. نوشته‌هایی درباره روزگار مکتب، اتفاق‌های پناهگاه و قصه‌هایی که خودش ساخته بود به جا گذاشت. در ۱۶ مارچ ۱۹۴۴ در دفترش توضیح داد که نوشتن به او امکان می‌دهد فکرها و احساس‌هایش را روی کاغذ بیاورد. در یادداشت‌هایش از علاقه به نویسندگی و روزنامه‌نگاری گفته بود. این کارها در همان روزهایی انجام می‌شد که از خبر جنگ و خطر بازداشت باخبر بودند.^{۱، ۳، ۴}

کاغذهای جداگانه برای خواننده‌ای در آینده

خانه آن فرانک میان دفترهای اولیه و بازنویسی آن تمایز می‌گذارد. بعضی بخش‌ها را می‌شود در هر دو نسخه خواند و دید که نویسنده پس از نزدیک به دو سال چگونه روایت همان اتفاق را تغییر داده است. بخشی از دفترهای نخستین از سال ۱۹۴۳ باقی نمانده و برای بعضی روزها فقط بازنویسی در دست است. آن برای نسخه کتاب در برخی موارد از نام‌های دیگر استفاده کرد. بعضی اشاره‌ها به علاقه‌اش به پیتر و بعضی جمله‌های تند درباره مادرش را در نسخه بازنویسی نگذاشت. دفتر روزانه را نیز تا اول آگست ۱۹۴۴ ادامه داد.^{۱، ۵، ۶}

در ۶ جون ۱۹۴۴، خبر پیاده شدن نیروهای متفقین در نورماندی به پناهگاه رسید. ساکنان خبر جنگ را دنبال می‌کردند و این پیشروی به آنان امید می‌داد که اشغال پایان یابد. آن در همان تابستان هنوز برای نسخه کتاب می‌نوشت. بخش بازنویسی‌شده از آغاز دفتر در جون ۱۹۴۲ تا اواخر مارچ ۱۹۴۴ را دربر می‌گرفت. آخرین یادداشت روزانه‌اش چند ماه بعد نوشته شد. میان آخرین سطرهای دفتر و روزی که ماموران به ساختمان آمدند، فقط سه روز فاصله افتاد.^{۱، ۳، ۶، ۷}

چهارم آگست و کاغذهایی که روی زمین ماند

صبح ۴ آگست ۱۹۴۴، به روایت اوتو، او به پیتر در درس زبان کمک می‌کرد که ماموران به ساختمان آمدند. اعضای دستگاه امنیتی آلمان نازی پناهگاه را پیدا کردند و هشت ساکن را همراه با دو تن از کمک‌کنندگان، کلیمان و کوخلر، بازداشت کردند. میپ خیس و بپ فوسکویل بازداشت نشدند. در پژوهش‌های بعدی روشن نشده است که ماموران با خبرچینی به محل رسیده بودند یا هنگام پی‌گیری موضوع دیگری پناهگاه را یافتند. پس از بردن بازداشت‌شدگان، میپ و بپ به بخش پشتی رفتند و دفترها و برگه‌های آن را جمع کردند.^{۳، ۷، ۸}

خانواده فرانک و همراهانشان نخست به اردوگاه وستربورک در هالند برده شدند. آن و مارگوت بعدها به اردوگاه برگن‌بلزن منتقل شدند و پیش از آزادی اردوگاه جان باختند. پژوهش خانه آن فرانک بر پایه شهادت‌ها و مدارک، فبروری ۱۹۴۵ را زمان محتمل مرگ آنان می‌داند. ادیت در آشویتس درگذشت. از هشت ساکن پناهگاه، فقط اوتو زنده ماند.^{۲، ۳، ۶، ۹}

قطاری که در ۳ سپتامبر از وستربورک حرکت کرد، آخرین قطار از آن اردوگاه به آشویتس بود. پس از رسیدن، اوتو از همسر و دخترانش جدا شد و دیگر آنان را ندید. نیروهای شوروی در ۲۷ جنوری ۱۹۴۵ آشویتس را آزاد کردند. اوتو آن هنگام در بخش بیماران اردوگاه بود. چند ماه بعد، در ۳ جون به آمستردام رسید. در این فاصله، او به دنبال خبر از خانواده‌اش بود. درباره آن و مارگوت، شهادت کسانی که آنان را در برگن‌بلزن دیده بودند، به روشن شدن سرنوشتشان کمک کرد.^۱۱

میپ کاغذها را در کشوی میز خود گذاشته بود و امید داشت بتواند آن‌ها را به آن برگرداند. پس از آن‌که اوتو خبر مرگ هر دو دختر را گرفت، دفترها و برگه‌ها را به او داد. اوتو در نامه‌ای در آگست ۱۹۴۵ نوشت در آن وقت توان خواندنشان را ندارد. چند هفته بعد به خواهرش نوشت که پس از آغاز خواندن، به‌سختی می‌تواند دفتر را کنار بگذارد. بخشی از نوشته‌ها را برای خانواده‌اش رونویسی کرد. به گفته او، روی کاغذ با فکرها و احساس‌هایی از دخترش روبه‌رو شد که در سال‌های زندگی کنار هم از آن‌ها خبر نداشت.^{۱، ۵}

کلمه‌ای که اوتو در دفتر خود نوشت

یان و آنی رومین، دو تاریخ‌نگار هالندی، به یافتن ناشر کمک کردند. یان رومین در اپریل ۱۹۴۶ در روزنامه هت پارول درباره نوشته‌های آن مطلبی با عنوان «صدای یک کودک» چاپ کرد. ناشر آمستردامی کونتاکت به متن علاقه نشان داد. اوتو برای چاپ، از نسخه بازنویسی‌شده، بخش‌هایی از دفترهای اولیه و شماری از نوشته‌های دیگر آن استفاده کرد. او بعضی بندهایی را که آن در بازنویسی کنار گذاشته بود به متن برگرداند و بعضی مطالب خانوادگی را کنار گذاشت. نخستین چاپ در ۲۵ جون ۱۹۴۷ با عنوانی بیرون آمد که آن انتخاب کرده بود.^{۱، ۳، ۵، ۶}

نخستین چاپ کتاب اندکی بیش از سه هزار نسخه داشت. چاپ دوم در دسمبر ۱۹۴۷ و چاپ سوم در فبروری سال بعد آمد. تاریخ نشر کتاب با تاریخ باز شدن خود پناهگاه فرق داشت. خانه شماره ۲۶۳ بعد از مرمت، در ۳ می ۱۹۶۰ به روی مردم گشوده شد. اوتو خواست اتاق‌های پشتی بدون اثاثیه بمانند. امروز بازدیدکنندگان از کنار همان قفسه به بخش پشتی می‌روند. عکس بیرونی ساختمان که در این نوشته آمده، یک روز پیش از گشایش رسمی موزیم گرفته شده است.^{۵، ۱۲}

اوتو در یادداشت روز انتشار یک کلمه نوشت، «کتاب». نسخه فرانسوی و آلمانی در ۱۹۵۰ و نسخه‌های انگلیسی در ۱۹۵۲ منتشر شدند. دفتر چهارخانه‌ای که آن برای سیزده‌سالگی گرفته بود، در مجموعه موزیم نگه‌داری می‌شود. کنار آن، برگه‌های بازنویسی‌شده یادگار کاری هستند که او در ماه‌های آخر پناهگاه برای خواننده‌ای در آینده انجام داد. در نامه‌های روزانه می‌شود دید آن روزها را چگونه ثبت می‌کرد و در برگه‌های جداگانه می‌شود دید بعدها چه چیزهایی را برای کتابش تغییر داد.^{۱، ۳، ۵، ۱۰}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. آثار و نسخه‌های دفتر روزانه، خانه آن فرانک.
2. زندگی‌نامه آن فرانک و منابع تاریخی خانه آن فرانک.
3. گاه‌شمار زندگی آن فرانک، همراه با اسناد و تصاویر آرشیوی.
4. شرح یک روز در پناهگاه بر پایه یادداشت‌های آن فرانک.
5. تاریخ نشر دفتر، نامه‌های اوتو فرانک و نسخه‌های چاپ‌شده.
6. دفتر آن فرانک و سرنوشت خانواده، موزیم یادبود هولوکاست امریکا.
7. روایت بازداشت و پیدا شدن دفترها، خانه آن فرانک.
8. پژوهش خانه آن فرانک درباره بازداشت و فرضیه لو رفتن پناهگاه.
9. پژوهش درباره زمان مرگ آن و مارگوت فرانک در برگن‌بلزن.
10. خانه آن فرانک، ساختمان و آثار نگه‌داری‌شده در موزیم.
11. آخرین قطار از وستربورک به آشویتس و بازگشت اوتو، خانه آن فرانک.
12. اسناد مرمت ساختمان و گشایش موزیم در ۳ می ۱۹۶۰.
13. عکس گذرنامه آن فرانک، می ۱۹۴۲. عکاس نامشخص، مجموعه عکس خانه آن فرانک، آمستردام، ویکی‌مدیا کامنز، نشان مالکیت عمومی.