یادداشتی از آن‌سوی رود، داستان نجات بازماندگان پرواز ۵۷۱ در آند

کاغذ و مداد از بالای رود آمد. سرخیو کاتالان آن‌ها را به سنگی بسته و به سوی دو مردی پرتاب کرده بود که از ساحل مقابل برایش دست تکان می‌دادند. صدای آب بلند بود و هیچ‌یک نمی‌توانست حرف دیگری را درست بشنود. فرناندو پارادو، که دوستانش ناندو صدایش می‌کردند، روی کاغذ نوشت که اروگوایایی است و از هواپیمایی می‌آید که در کوه سقوط کرده. در یادداشتش از ۱۴ نفر دیگر گفت که کنار هواپیما مانده بودند. در آرشیو میراث فرهنگی شیلی، تاریخ آن یادداشت ۲۱ دسمبر ۱۹۷۲ ثبت شده است.^{۱، ۲، ۷}

روبرتو کانسا در ساحل کنار پارادو ایستاده بود. روز پیش، او کاتالان را سوار بر اسب دیده و پارادو را خبر کرده بود. تنها کلمه‌ای که کانسا از میان صدای آب به یاد داشت، «فردا» بود. حالا مردی که قول برگشت داده بود، کاغذ را خواند و به راه افتاد تا به پولیس شیلی خبر بدهد. در آن ساعت، چهارده نفری که پارادو از آنان نوشته بود، هنوز نمی‌دانستند دو همراهشان از کوه گذشته‌اند و پیام به دست کسی رسیده است.^{۲، ۷}

پروازی که قرار بود به یک مسابقه برسد

پرواز ۵۷۱ نیروی هوایی اروگوای برای رساندن اعضای باشگاه راگبی اولد کریستیانز به سانتیاگو کرایه شده بود. آنان قرار بود با تیم اولد بویز شیلی مسابقه بدهند. دوستان و اعضای خانواده هم در سفر همراهشان بودند. هواپیما در ۱۲ اکتوبر از مونته‌ویدیو حرکت کرد، اما به دلیل وضع هوا شب را در مندوزای ارجنتاین ماند. روز بعد با ۴۰ مسافر و پنج خدمه دوباره برخاست. به گزارش نیروی هوایی شیلی، خلبان موقعیت هواپیما را در دید کم اشتباه گرفت و در حالی ارتفاع کم کرد که هنوز از کوه‌ها نگذشته بود.^{۲، ۳}

برخورد با کوه بال‌ها و بخش عقب هواپیما را جدا کرد. قسمت جلویی بدنه روی برف پایین لغزید و در دره ماند. کانسا، که در آن زمان محصل طب بود، در گفت‌وگو با ای‌بی‌سی نیوز از نیروی پرتاب شدنش و از لحظه‌ای یاد کرد که متوجه شد هواپیما متوقف شده و خودش زنده است. او و یکی دیگر از بازماندگانی که دانش طبی داشت، به سراغ زخمی‌ها رفتند. پارادو چند روز بی‌هوش بود. وقتی به هوش آمد، تشنگی نخستین چیزی بود که به یاد می‌آورد. مادرش در سانحه جان باخت و خواهر زخمی‌اش چند روز بعد درگذشت.^{۲، ۴، ۵}

مسافران باقی‌مانده شب‌ها در بخش جلویی بدنه می‌ماندند. برف همه‌جا بود، اما به گفته کارلوس پائز، یکی از بازماندگان، خوردن آن دهان را دردناک می‌کرد. گروه از فلز بدنه برای آب کردن برف زیر آفتاب استفاده کرد. خوراکی را که از چمدان‌ها و هواپیما جمع کرده بودند، سهم‌بندی کردند. در روایت بازماندگان، تکه کوچکی شکلات یا بیسکیت می‌توانست بخشی از سهم یک روز باشد. آن‌ها یک رادیوی کوچک هم داشتند که می‌توانستند با آن خبرها را بشنوند. از همان رادیو فهمیدند جست‌وجوی رسمی متوقف شده است.^{۲، ۴}

آنچه در هواپیما باقی ماند

روز ۲۹ اکتوبر، بهمن روی بدنه ریخت و راه بیرون را بست. هشت نفر از کسانی که از سقوط جان به در برده بودند، در بهمن جان باختند. بازماندگان در بخش کوچکی از بدنه جا گرفته بودند. کانسا بعدها از لحظه‌ای گفت که نمی‌توانست چیزی ببیند یا حرکت کند. به گفته کسانی که آن‌جا بودند، چند روز طول کشید تا بتوانند از میان برف راهی به بیرون باز کنند. کسانی که شب قبل در هواپیما پناه گرفته بودند، دوباره باید برای گرم ماندن و رسیدن به آب و خوراک چاره‌ای پیدا می‌کردند.^{۲، ۶}

پیش از بهمن، با پایان یافتن ذخیره خوراک، گروه پس از بحث‌های دشوار به استفاده از پیکر جان‌باختگان برای زنده ماندن روی آورده بود. پارادو بعدها گفت برخی از بازماندگان دست دادند و گفتند اگر جان باختند، دیگران می‌توانند برای زنده ماندن از پیکرشان استفاده کنند و پیامشان را به خانواده برسانند. کانسا نیز در مصاحبه‌ای گفت در آن روزها به مادرش فکر می‌کرد و به این که اگر زنده بماند، می‌تواند به او بگوید دیگر برای مرگش گریه نکند. بازماندگان پس از نجات، در برابر خبرنگاران درباره این تصمیم گروهی توضیح دادند.^{۲، ۶}

در جست‌وجوهای اطراف، پارادو، کانسا و آنتونیو ویسینتین به بخش جداشده عقب هواپیما رسیدند. در آن‌جا چند چمدان، لباس گرم، مقداری خوراک و باتری پیدا کردند. گروه کوشید از باتری‌ها برای راه انداختن دستگاه مخابره هواپیما استفاده کند. اگر کار می‌کرد، می‌توانستند بدون دور شدن از محل سانحه درخواست کمک کنند. تلاش برای برقرار کردن تماس نتیجه نداد. چند نفر از بازماندگان با موادی که از هواپیما به دست آورده بودند، کیسه خواب دوختند تا کسانی که از کوه می‌گذرند، بتوانند شب را در فضای باز بگذرانند.^{۲، ۶}

کانسا در خاطراتش نوشته است که تصمیم رفتن برایش دیرتر از پارادو قطعی شد. بدنه هواپیما سرپناهی بود که از وضع آن خبر داشت. راه پیش رو از قله‌ها و دره‌هایی می‌گذشت که نمی‌دانست طی کردنشان چقدر طول می‌کشد. او زمانی تصمیمش را گرفت که گوستاوو سربینو خبر مرگ نوما تورکاتی را به او داد. کانسا از آرتورو نوگیرا هم یاد کرده است که هر دو پایش شکسته بود و به او گفته بود خوش‌اقبال است که می‌تواند به جای دیگران راه برود. نوگیرا در کوهستان درگذشت.^۶

سه نفر راه افتادند و دو نفر ادامه دادند

پارادو، کانسا و ویسینتین در ۱۲ دسمبر راه غرب را در پیش گرفتند. هم‌سفرانشان پیش از حرکت سهم بیشتری از خوراک را برای این سه کنار گذاشته بودند تا نیرو بگیرند. آنان چند لایه لباس پوشیدند و کیسه خواب دست‌دوز را بردند. گمان می‌کردند در یک روز از دامنه نخست بالا می‌روند. رسیدن به بالای آن سه روز طول کشید. پارادو انتظار داشت از آن بلندی دره‌های شیلی را ببیند. وقتی به بالا رسید، پشت قله‌ای که از آن گذشته بودند، باز هم کوه‌های برفی دید. او بعدها این لحظه را ترسناک‌ترین بخش راه خواند.^{۲، ۴، ۶}

راه طولانی‌تر از برآوردشان بود. ویسینتین به سوی بدنه هواپیما برگشت و بخشی از خوراک خود را به دو همراه داد تا بتوانند بیشتر پیش بروند. پارادو و کانسا از دامنه پایین رفتند. پارادو در گفت‌وگو با لا ترسرا گفته است که در آن راه کفش و لباسش هم برایش سنگینی می‌کرد و هر قدم از قدم قبل دشوارتر بود. به گفته او، اگر می‌دانست پس از ترک بدنه چه چیزی پیش رو دارد، شاید جرئت رفتن نمی‌کرد. در پایین‌دست، چشمشان به رد پای گاوها و یک قوطی زنگ‌زده افتاد. این چیزها به آنان خبر می‌داد که از راهی می‌گذرند که پیش از آنان هم کسی در آن رفت‌وآمد داشته است.^{۲، ۴}

کانسا سوار را روی شیب دید و پارادو را صدا زد. مرد در طرف دیگر رود ایستاد. کاتالان برای جابه‌جایی دام در کوه‌های سان فرناندو کار می‌کرد و آن روز در همان حوالی بود. به روایت کانسا، صدای رود اجازه نداد توضیح بدهند که چرا با آن حال از کوه پایین آمده‌اند. فردای آن روز، پارادو روی کاغذی که کاتالان برایشان فرستاد، نوشت که ده روز راه آمده‌اند و خوراک ندارند. پرسید برای کسانی که در بالا مانده‌اند چه وقت می‌آیند. پارادو بعدها گفت کاتالان به محض خواندن یادداشت برای یافتن کمک رفت.^{۱، ۲، ۷}

هلیکوپتر به کدام دره می‌رفت؟

وقتی خبر به نیروهای شیلی رسید، از نخستین روزهای جست‌وجو بیش از دو ماه گذشته بود. کاتالان نوشته را با خود برده بود. به روایت یکی از کمک‌خلبانان شیلیایی، پذیرش این که هنوز کسی در محل سانحه زنده است، در آغاز دشوار بود. پارادو و کانسا را به لوس مایتنس بردند. ویلما کوخ، پرستاری که آنان را در آن‌جا معاینه کرد، بعدها به خبرنگار ای‌بی‌سی نیوز گفت کانسا بسیار بی‌حال به نظر می‌رسید. در همان روزها، خبرنگار تلویزیون ملی شیلی که آن دو را دید، صدایشان را به دشواری می‌شنید.^{۲، ۳، ۷}

پارادو در ۲۲ دسمبر دوباره به سوی دره رفت، این‌بار با هلیکوپتر. او در مصاحبه‌اش گفته است که با خلبانان سوار شد تا مسیر محل سانحه را نشان بدهد. در کنار بدنه، بازماندگان پیش از دیدن هلیکوپترها از رادیو خبر یافته بودند که دو همراهشان به مردم رسیده‌اند. کارلوس پائز بعدها گفت از دور هلیکوپترها را مانند دو پرنده بزرگ دید. عملیات در دو روز انجام شد. گروه امداد در ۲۲ و ۲۳ دسمبر ۱۴ نفری را که کنار هواپیما مانده بودند بیرون آورد. در مجموع ۱۶ نفر از ۴۵ سرنشین زنده ماندند.^{۲، ۳، ۴، ۷}

بازگشت به مونته‌ویدیو

برای پارادو، رسیدن به خانه با بازگشت دوستانش فرق داشت. او مادر و خواهرش را در همان سفر از دست داده بود و در گفت‌وگو با لا ترسرا از حال پدرش پس از بازگشت یاد کرد. سال‌ها بعد خاطراتش را با همکاری وینس راوس در کتاب «معجزه در آند» نوشت. کانسا تحصیل طب را ادامه داد و متخصص قلب کودکان شد. او در کتاب «باید زنده می‌ماندم» تجربه‌اش در کوهستان را در کنار سال‌های کار با کودکان بیمار روایت کرده است. دو کتاب از دید دو نفری نوشته شده‌اند که راه را با هم رفتند و پس از رسیدن، به زندگی‌های متفاوتی برگشتند.^{۴، ۵، ۶}

کانسا فصل اول کتابش را در بیمارستان ایتالیایی مونته‌ویدیو آغاز می‌کند. او روبه‌روی صفحه دستگاه سونوگرافی است و قلب کودکی را که هنوز به دنیا نیامده بررسی می‌کند. در جریان معاینه، به یاد پنجره بدنه هواپیما می‌افتد که از پشت آن چشم به بازگشت دوستانش از گردش‌های شناسایی دوخته بود. کانسا از دشواری توضیح دادن وضعیت قلب کودک به مادرش و سنجیدن خطرهای راه درمان می‌نویسد. خاطره کوه در این صحنه میان معاینه و گفت‌وگویی برمی‌گردد که داکتر باید با مادر داشته باشد.^۶

ارتباط بازماندگان با کاتالان تا سال‌ها ادامه داشت. به گزارش ال پائیس، کانسا و شماری از همراهانش بعدها به او کمک کردند تا عمل جراحی لگن انجام دهد. کاتالان در ۲۰۲۰ درگذشت و گوستاوو سربینو، یکی از بازماندگان، به نمایندگی از همراهانش در مراسم خاک‌سپاری حاضر شد. در مونته‌ویدیو، موزه آند ۱۹۷۲ به یاد ۴۵ سرنشین پرواز و برای نگه‌داری اشیا و روایت‌های آن سفر برپا شد. در شیلی، عکس همان یادداشت کوتاه در فهرست میراث فرهنگی ثبت است. پارادو در آن نوشته، پیش از آن که بداند نام رود یا آبادی چیست، شمار کسانی را که باید برایشان برمی‌گشتند، نوشته بود.^{۱، ۷، ۸}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. ثبت آرشیوی یادداشت فرناندو پارادو، میراث فرهنگی شیلی.
2. گفت‌وگو با کانسا، پارادو، دیگر بازماندگان و شاهدان عملیات در ای‌بی‌سی نیوز.
3. سالنامه مرکز مطالعات نیروی هوایی شیلی، گزارش عملیات نجات، ص ۶۲ و ۶۳.
4. گفت‌وگوی ناندو پارادو با روزنامه شیلیایی لا ترسرا.
5. «معجزه در آند»، خاطرات ناندو پارادو با همکاری وینس راوس.
6. «باید زنده می‌ماندم»، کتاب روبرتو کانسا و پابلو ویه‌رسی، همراه با بخشی از متن.
7. روایت ال پائیس درباره سرخیو کاتالان، با متن یادداشت و گفته‌های نجات‌یافتگان.
8. موزه آند ۱۹۷۲ در مونته‌ویدیو.
9. یادبود پرواز ۵۷۱ و کوه‌های آند، در عکسی از سال ۲۰۰۶. عکس BoomerKC، ویکی‌مدیا کامنز، مالکیت عمومی.