کی هوی کوان، از جدایی در راه هنگ‌کنگ تا شب اسکار

در ۱۲ مارچ ۲۰۲۳، وقتی کی هوی کوان برای گرفتن اسکار روی صحنه رفت، نخست به مادرش فکر کرد. به حاضران گفت مادر هشتادوچهارساله‌اش در خانه مراسم را تماشا می‌کند. سپس رو به دوربین گفت: «مادر، همین حالا اسکار بردم.» جایزه بازیگر نقش مکمل را برای فلم «همه‌چیز، همه‌جا، به یک‌باره» گرفته بود. در ادامه سخنرانی، برای توضیح این‌که چگونه به آن صحنه رسیده است، از یک قایق و یک اردوگاه یاد کرد. گفت سفرش با قایق آغاز شده و یک سال در اردوگاه پناهندگان گذرانده است.^{۱، ۲}

آن مادر در بخشی از راه، با سه فرزند دیگرش در مالیزیا بود. کوان و پنج خواهر و برادرش با پدر به سوی هنگ‌کنگ رفته بودند. خانواده پس از رسیدن به امریکا دوباره کنار هم قرار گرفت. چند سال بعد، کوان در همان محله‌ای که خانواده در لس‌آنجلس ساکن شده بود، به دنبال یکی از برادرانش به یک آزمون بازیگری رفت. آن روز برای خودش قراری نداشت. در مصاحبه با رادیوی عمومی امریکا، نخستین برخوردش با مسئول انتخاب بازیگر را از جایی به یاد آورد که پشت دوربین ایستاده بود و به برادرش می‌گفت چه کار کند.^{۳، ۴}

یک خانواده، دو مسیر خروج

کوان در سایگون، شهر هوشی‌مین امروز، در خانواده‌ای با ریشه چینی به دنیا آمد. هفتمین فرزند خانواده‌ای با نه فرزند بود. در مصاحبه‌اش با برنامه «فرش ایر» گفت خانواده نخست کوشید همگی با هم از ویتنام بیرون شوند. آنان را گرفتند و مدتی زندانی کردند. وقتی آزاد شدند، به گفته او، پدر و مادر پولی را که برای سفر داده بودند از دست داده بودند و باید دوباره پس‌انداز می‌کردند. در تلاش بعدی تصمیم گرفتند به دو گروه تقسیم شوند تا اگر یکی از مسیرها به بن‌بست رسید، گروه دیگر هنوز فرصت بیرون شدن داشته باشد.^{۳، ۴}

در ۱۹۷۸، مادر با سه فرزند به سوی مالیزیا رفت. کوان با پدر و پنج فرزند دیگر خانواده به هنگ‌کنگ رفت. در روایت او، نزدیک به سه هزار پناهجو در همان کشتی بودند. او به یاد داشت که مدت زیادی پیش از اجازه پیاده شدن روی آب ماندند. بعد به اردوگاهی موقت منتقل شدند. در سخنرانی اسکار، مدتی را که در اردوگاه گذراند یک سال توصیف کرد. در آن سال، او برادر کوچکش را که همراه مادر رفته بود، ندید. آنچه از کشتی و زمان انتظار در مصاحبه گفته، خاطره شخصی او از سفر است.^{۲، ۳، ۴}

وقتی خانواده در لس‌آنجلس دوباره جمع شد، یازده نفر در خانه کرایی سه‌اتاقه‌ای در محله چینی‌ها زندگی کردند. کوان گفت یکی از خاطرات خوش آن روزها دیدن دوباره برادر کوچکش بود. مدت‌ها بعد هم گاهی از کنار محل همان خانه می‌گذشت. ساختمانی که خانواده در آن زندگی کرده بود، جای خود را به خانه دیگری داده بود. در مصاحبه‌ای که پیش از مراسم اسکار انجام شد، کوان اندازه خانه و تعداد کسانی را که در آن زندگی می‌کردند به خاطر داشت. همین محله چند سال بعد به محل جست‌وجوی سازندگان یک فلم برای پیدا کردن بازیگر کودک تبدیل شد.^{۳، ۴}

پسری که همراه برادرش به آزمون رفت

در ۱۹۸۳، استیون اسپیلبرگ و جورج لوکاس برای نقش پسر همراه ایندیانا جونز دنبال یک بازیگر کودک بودند. به روایت کوان، پس از جست‌وجو در چند شهر، مسئول انتخاب بازیگر پیشنهاد کرد در محله چینی‌های لس‌آنجلس هم آزمون برگزار کنند. برگه‌های درخواست به مکتب‌ها رسید. معلم یکی از برادران کوان فکر کرد شاگردش برای نقش مناسب است و او را معرفی کرد. کوان همراه برادر رفت. وقتی برادرش روبه‌روی دوربین بود، کوان از پشت آن به او راهنمایی می‌داد. مسئول انتخاب بازیگر متوجهش شد و از او خواست خودش هم آزمون بدهد.^{۳، ۴}

آزمون دیگری در حضور اسپیلبرگ، لوکاس و هریسون فورد برگزار شد. کوان تا آن زمان تجربه کار در فلم نداشت. برای فلم‌برداری به سریلانکا رفت. در معرفی خاطراتش، یکی از چیزهایی که از آن سفر به یاد می‌آورد، یاد گرفتن شنا با کمک فورد است. او هنگام صحبت از کار روی فلم، از تجربه چیزهایی می‌گفت که پیش از آن در زندگی روزانه‌اش کمتر در دسترس بود. به گفته خودش، خانواده در کودکی توان رفتن به دیزنی‌لند را نداشت و برای او رفتن به محل فلم‌برداری همان قدر تازگی داشت.^{۳، ۴، ۹}

کوان در فلم «ایندیانا جونز و معبد مرگ» نقش شورت راند را بازی کرد. فلم در ۱۹۸۴ به نمایش درآمد و در سال بعد نوبت به «گونی‌ها» رسید. در فلم دوم نقش دیتا، پسری با وسایل ابتکاری، را گرفت. کوان گفته است هنگام معرفی فلم ایندیانا جونز، اسپیلبرگ درباره نقش بعدی با او صحبت کرد و گفت وسایل دیتا معمولاً هنگامی به کار می‌افتند که جانش در خطر باشد. کوان در گفت‌وگو با «فرش ایر» از تجربه کار با هم‌سن‌وسالانش در «گونی‌ها» و از دیدن صحنه‌هایی یاد کرد که برای او شبیه رفتن به یک پارک تفریحی بود. آن دو نقش برای مدتی چهره‌اش را به تماشاگران شناساندند.^{۳، ۴، ۵}

در سال‌های بعد، کوان در تلویزیون و در فلم‌هایی در امریکا و شرق آسیا بازی کرد. با بالا رفتن سن، نقش‌های کمتری به دستش رسید. او بعدها گفت مدتی به این فکر می‌کرد که شاید فرصت‌هایی که در کودکی داشته، دیگر تکرار نشوند. در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی درس سینما خواند و در ۱۹۹۹ فارغ شد. در صنعت فلم ماند و در بخش‌های دیگر کار گرفت. در این سال‌ها تجربه‌اش از ساخت فلم بیشتر شد، هرچند کمتر در برابر دوربین دیده می‌شد.^{۳، ۴، ۵}

پرونده کاری دیزنی دو نمونه از کار او در آن دوره را ثبت کرده است. او با کوری یوئن، طراح صحنه‌های اکشن، در «اکس‌من» و «یگانه» همکاری کرد و دستیار کارگردان در فلم «۲۰۴۶» وونگ کار وای بود. طراحی حرکت و هماهنگ کردن کار بازیگران و بدل‌کاران پیش از گرفتن تصویر انجام می‌شد. این کار در سال‌هایی انجام می‌شد که تماشاگران معمولاً او را روی پرده نمی‌دیدند.^{۳، ۴، ۶}

نقشی که پس از سال‌ها به دست آمد

در ۲۰۱۸، کوان فلم «آسیایی‌های خرپول» را دید. بعدتر توضیح داد که دیدن بازیگران آسیایی در نقش‌های اصلی و استقبال از فلم باعث شد دوباره به دنبال بازیگری برود. در فاصله کوتاهی بعد از بازگشت به جست‌وجوی نقش، برای فلم دنیل کوان و دنیل شاینرت آزمون داد. این دو کارگردان، که با نام «دنیل‌ها» شناخته می‌شوند، برای داستانی بازیگر می‌خواستند که در آن خانواده‌ای چینی‌تبار در امریکا با زندگی روزمره و نسخه‌های دیگر همان زندگی در جهان‌های متفاوت روبه‌رو می‌شود. کی هوی کوان برای نقش ویموند وانگ، همسر شخصیت اصلی با بازی میشل یو، انتخاب شد.^{۳، ۴، ۶، ۷}

نقش ویموند از کوان می‌خواست چند حالت از یک شخصیت را بازی کند. در یک بخش، او مردی است که با همسرش یک دکان لباس‌شویی را اداره می‌کند. در بخش دیگر، همان چهره در موقعیتی ظاهر می‌شود که به حرکت و بدل‌کاری نیاز دارد. در مصاحبه پیش از اسکار، کوان از جنبه‌های متفاوت شخصیت و از فرصت بازگشت به بازی یاد کرد. کارگردانان هم در یادداشت‌شان هنگام عرضه فلم نوشتند که این نخستین نقش امریکایی او پس از سال‌ها بود. برای تماشاگرانی که او را با شورت راند و دیتا به یاد داشتند، این بار روی پرده مردی دیده می‌شد که از زمان آن دو فلم چند دهه از زندگی‌اش گذشته بود.^{۳، ۶، ۷}

یکی از صحنه‌هایی که در مصاحبه «فرش ایر» درباره‌اش از او پرسیدند، با یک بکس کمری ساخته شده بود. کوان گفت هنگام خواندن فلم‌نامه، این انتخاب او را به یاد فلم‌های جکی چان انداخت که در آن‌ها اشیای روزمره وارد صحنه اکشن می‌شوند. شخصیت ویموند برای او فرصت انجام همین نوع بازی بدنی را فراهم می‌کرد. در عین حال، در بخش‌هایی از فلم که در لباس‌شویی یا میان اعضای خانواده می‌گذرد، کار او نشان دادن رابطه‌ای بود که زیر فشار کار و اختلاف خانوادگی قرار داشت. هر دو شکل بازی در نقشی جمع شده بود که پس از سال‌ها به او پیشنهاد شد.^{۳، ۶، ۷}

در دوره جوایز، کوان بار دیگر اسپیلبرگ را از نزدیک دید. به گفته خودش، در چند برنامه قبلی هر بار یکی از آن‌ها حضور داشت و دیگری نبود. سرانجام در گلدن گلوب به هم رسیدند. کوان در همان مراسم هنگام گرفتن جایزه از کسی تشکر کرد که نخستین فرصت بازیگری‌اش را داده بود. در مصاحبه رادیویی به یاد آورد که سال‌ها بود حضوری همدیگر را ندیده بودند و در دوره همه‌گیری فقط از راه تماس ویدیویی با هم صحبت کرده بودند. چند هفته بعد، آکادمی علوم و هنرهای سینما نام او را به عنوان برنده اسکار بازیگر نقش مکمل اعلام کرد.^{۱، ۳}

سخن گفتن درباره راهی که پشت سر گذاشت

پس از اسکار، کوان در مجموعه تلویزیونی «امریکایی متولد چین» بازی کرد. دیزنی این مجموعه را از روی داستان مصور جین لوئن یانگ ساخت. در ۸ می ۲۰۲۳، پیش از نمایش مجموعه در کاخ سفید، کوان برای حاضران صحبت کرد. کامرون اسمیت در همان برنامه از او عکس گرفت. این بار حضورش در برابر جمع به کاری مربوط بود که پس از بازگشتش به بازیگری انجام داده بود. در همان سال، در مجموعه «لوکی» نیز بازی کرد. او در مصاحبه‌ای توضیح داد که تماس برای پیوستن به کار مارول، پس از دیده شدن فلم دنیل‌ها، از خبرهایی بود که با هیجان به همان دو کارگردان رساند.^{۳، ۴، ۸}

کوان بعدها خاطراتش را با نام «هرگز تسلیم نشو» نوشت. ناشر در سپتامبر ۲۰۲۶ کتاب را منتشر کرد. او در آن، از مهاجرت، بازیگری در کودکی و سال‌های کار پشت دوربین نوشت. در سخنرانی کوتاه اسکار، فرصت توضیح همه آن سال‌ها نبود. او در همان چند دقیقه از همسر و برادرش و از کسانی که راه بازیگری را برایش باز کرده بودند نام برد. وقتی جایزه را در دست داشت، نخستین جمله‌ای که رو به خانه گفت خطاب به زنی بود که روزگاری برای بیرون بردن سه فرزندش از ویتنام راهی جدا از او گرفته بود.^{۲، ۳، ۹}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. ثبت رسمی برندگان نودوپنجمین اسکار، ۱۲ مارچ ۲۰۲۳.
2. متن و ویدیوی سخنرانی کی هوی کوان هنگام دریافت اسکار.
3. گفت‌وگوی کی هوی کوان درباره خروج خانواده، نخستین آزمون و بازگشت به بازیگری، فرش ایر.
4. زندگی‌نامه و پرونده کارنامه بازیگری کوان، دیزنی.
5. ثبت فراغت کی هوی کوان از مکتب سینمایی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی.
6. معرفی فلم و بازیگران، شرکت پخش ای۲۴.
7. یادداشت دنیل کوان و دنیل شاینرت درباره ساخت فلم و انتخاب بازیگران.
8. ثبت تاریخ، موضوع و عکاس سخنرانی کوان پیش از نمایش مجموعه در کاخ سفید.
9. «هرگز تسلیم نشو»، خاطرات کی هوی کوان، ثبت ناشر.
10. عکس شاخص، کی هوی کوان، ۲۵ آگست ۲۰۱۹، عکس GabboT، CC BY-SA 2.0.