نوژین مصطفی، از راه لسبوس تا نخستین روز مکتب

در ۲۴ اپریل ۲۰۱۹، نوژین مصطفی به اعضای شورای امنیت سازمان ملل گفت که در خانه‌اش در حلب برای رسیدن به بستر و تشناب راه خودش را پیدا کرده بود. دو پله در مسیر بود و می‌دانست چگونه از آن‌ها بگذرد. بیرون از خانه، موانع شکل دیگری داشتند. راه رفتن برایش دشوار بود، ساختمان‌شان آسانسور نداشت و در سوریه چوکی چرخدار هم نداشت. وقتی خانواده در جریان جنگ از کشور بیرون شد، خواهران و برادرانش او را حمل کردند. نوژین در شورای امنیت از آنان یاد کرد و بعد از کسانی گفت که در همان وضع کسی را نداشتند تا در بیرون شدن کمک‌شان کند.^{۱، ۲، ۶}

او بیست سال داشت و چند سال بود در آلمان زندگی می‌کرد. در آن نشست برای توضیح مشکلات پناهجویان دارای معلولیت، از کارهای معمولی مثال می‌آورد که خودش در طول سفر باید برای انجام‌شان راهی پیدا می‌کرد. یکی از مثال‌ها تشناب قابل دسترس بود. در راه آلمان چنین جایی را به ندرت پیدا کرده بود. موضوعی که برای او در چند کشور و هنگام عبور از مرز تکرار شده بود، این بار در صورت‌جلسه‌ای ثبت می‌شد که اعضای شورای امنیت درباره کمک‌رسانی در سوریه در آن بحث می‌کردند.^{۱، ۲}

خانه‌ای که در آن انگلیسی آموخت

نوژین در کودکی در منبج و حلب زندگی کرد. او با فلج مغزی به دنیا آمده بود و برای جابه‌جایی بیرون از خانه کمک لازم داشت. در مصاحبه‌ای در ۲۰۱۶، وقتی از او درباره سوریه پرسیدند، پیش از هر چیز از بالکن خانه و دورهمی خانواده برای تماشای فوتبال گفت. به گفته خودش، در خانه می‌توانست کارهای زیادی را به شیوه‌ای که یاد گرفته بود انجام دهد. مانع بزرگ‌تر در بیرون بود. نمی‌توانست از زینه‌های ساختمان به آسانی پایین شود و تجربه رفتن به مکتب، سینما یا دیدن دوستان بیرون از خانه را نداشت.^{۲، ۳، ۶}

آموزش او در سال‌های حلب در خانه پیش می‌رفت. یکی از راه‌هایی که برای یاد گرفتن انگلیسی پیدا کرد، دیدن سریال امریکایی «روزهای زندگی ما» بود. این سریال در ساعت‌هایی که بیشتر وقتش را در خانه می‌گذراند به او امکان می‌داد مکالمه انگلیسی بشنود. بعدها در مصاحبه‌ای درباره سفر گفت طبیعی می‌دانست که کسی بتواند از خانه انگلیسی یاد بگیرد. وقتی خبرنگاران پس از ورودش به اروپا از او به انگلیسی پرسیدند، توانست خودش جواب بدهد. زبان، پیش از آن‌که در صنفی به نام درس انگلیسی تدریس شود، بخشی از زندگی روزانه‌اش در حلب شده بود.^{۳، ۴، ۹}

در جنگ، مرز میان آنچه خانواده می‌توانست در خانه برایش فراهم کند و آنچه بیرون از خانه نیاز داشت، تغییر کرد. نوژین در شورای امنیت توضیح داد که وقتی کسی محیط آشنای خود را از دست می‌دهد، بسیاری از راه‌هایی که برای انجام کارهای روزانه پیدا کرده بود از دسترس بیرون می‌شوند. از کسی مثال زد که در محله خودش راه را می‌شناسد، اما هنگام فرار باید از مسیری بگذرد که آوار روی آن ریخته است. مثال دیگر خودش بود که برای ترک سوریه به کمک اعضای خانواده وابسته بود. خانواده باید هم از جنگ فاصله می‌گرفت و هم راهی برای جابه‌جایی او پیدا می‌کرد.^{۱، ۲}

عبور از دریا با کمک نسرین

خانواده نوژین از سوریه به ترکیه رفت. در مرحله بعد، نوژین و خواهر بزرگ‌ترش نسرین راه اروپا را در پیش گرفتند. در سپتامبر ۲۰۱۵، آن دو با قایقی بادی از ساحل ترکیه به سوی جزیره لسبوس در یونان رفتند. نوژین در گفت‌وگو با «رفیوجیز دیپلی» به یاد آورد که این نخستین بار بود دریا را از نزدیک می‌دید. برای سوار شدن به قایق، خودش و چوکی چرخدارش را بالا بردند. او هنگام روایت سفر از دل‌نگرانی درباره مرگ و از میل به دیدن جایی بیرون از محیط آشنایش با هم حرف زد. مقصد همان موقع برایش یک خانه تازه نبود. هنوز باید راه درازی را با نسرین طی می‌کرد.^{۳، ۴، ۵، ۹}

در گزارش اداره پناهندگان سازمان ملل، عکسی از نوژین در زمان رسیدن به لسبوس ثبت شده است. او بعدها درباره آن عکس با همین اداره صحبت کرد. در ادامه راه، نسرین چوکی را می‌راند و وقتی ورود به وسیله نقلیه یا گذشتن از مانعی ممکن نبود، کمک می‌کرد تا خواهرش را جابه‌جا کنند. در خاطرات نوژین، فاصله میان جزیره و آلمان با ایستگاه‌ها، وسایل نقلیه و انتظار برای عبور گره خورده است. عکسی که خود نوژین در اختیار خبرنگاران گذاشت، آن دو را در قطاری نزدیک پایان سفر به کلن نشان می‌دهد. تصویری دیگر از همان راه، انتظارشان را برای رسیدن بس ثبت کرده است.^{۳، ۴، ۵}

در مصاحبه‌ای در ۲۰۱۶، نوژین گفت وقتی تصمیم به حرکت گرفتند، به این فکر می‌کرد که برای نخستین بار بخش بزرگی از جهان بیرون از خانه را خواهد دید. به نسرین گفته بود شاید دیگر چنین تجربه‌ای نداشته باشند. او در همان گفت‌وگو گفت می‌دانست که ممکن است در راه جانش را از دست بدهد. این دو خاطره در روایت خودش کنار هم آمده‌اند. دریا برایش تازه بود و مسیر خطر داشت. پس از رسیدن هم نمی‌خواست تمام شرح سفر به عبور از آب محدود بماند. در شورای امنیت از دسترسی به تشناب و خدمات اولیه مثال آورد، چیزهایی که در عکس رسیدن به ساحل به چشم نمی‌آیند.^{۲، ۳، ۴}

عکاس اداره پناهندگان، آیور پریکِت، در ساحل لحظه‌ای را ثبت کرد که امدادگران نوژین را از قایق پایین می‌آوردند. در گفت‌وگویی در آلمان، نوژین با خنده به آن لحظه برگشت و گفت تنها پنج دقیقه بود به اروپا رسیده بود که مشهور شد. عکس در گزارش‌های خبری دست‌به‌دست شد. آنچه در قاب عکس ثبت شده بود کمک چند نفر در لحظه رسیدن به ساحل بود. برای نوژین و نسرین، آن روز یکی از چندین مرحله سفر بود و هنوز تا جایی که می‌توانستند برای اقامت درخواست بدهند راه مانده بود.^{۳، ۵}

نخستین تجربه مکتب نزدیک کلن

در آلمان، نوژین با خواهرانش در نزدیکی کلن ساکن شد. اداره پناهندگان سازمان ملل در ۲۰۱۷ او را در وسلینگ معرفی کرد، جایی که به مکتب می‌رفت و آلمانی آموخته بود. این نخستین بار بود که برنامه روزانه‌اش با ساعت شروع درس، هم‌صنفی و رفتن به صنف تنظیم می‌شد. وقتی خبرنگار گاردین درباره درس‌هایش پرسید، از ریاضی، تاریخ و انگلیسی نام برد. در مصاحبه دیگری توضیح داد که در روزهای نخست، فهمیدن زبان آلمانی در صنف برایش دشوار بود و مدتی طول کشید تا با آنچه از او انتظار می‌رفت آشنا شود.^{۳، ۵، ۶، ۹}

در گزارش وسلینگ، جزئیات رفت‌وآمد روزانه‌اش هم آمده است. بامداد، بس او را برای رفتن به مکتبی می‌برد که برای شاگردان دارای معلولیت جسمی امکانات داشت. نوژین در آن‌جا خدمات فیزیوتراپی هم دریافت می‌کرد. در کودکی در حلب، به گزارش همین اداره، خانواده توان پرداخت هزینه یک مکتب ویژه را نداشت. این دو بخش از زندگی‌اش نشان می‌دهد چرا در سخنرانی نیویارک دسترسی به آموزش را در کنار دسترسی به وسایل کمکی و خدمات صحی مطرح کرد. امکان رسیدن به ساختمان و استفاده از خدمات در داخل آن، هر دو بخشی از تجربه رفتن به مکتب بودند.^{۲، ۵}

نوژین از داشتن نظم روزانه‌ای حرف می‌زد که پیش از رفتن به مکتب تصور نمی‌کرد. یاد گرفتن زبان برای صحبت با معلمان و شاگردان، با یاد گرفتن انگلیسی از تلویزیون در حلب فرق داشت. در آلمان باید پاسخ می‌داد، پرسش می‌کرد و درس را با دیگران دنبال می‌کرد. از سوی دیگر، پرونده اقامت خانواده هنوز بخشی از زندگی روزانه بود. در گفت‌وگوی ۲۰۱۶ گفت منتظر مدارکی است که بتواند پس از آن برای پیوستن پدر و مادرش از ترکیه اقدام کند. هم‌زمان با ساختن زندگی تازه، فاصله با اعضای خانواده همچنان در زندگی او حضور داشت.^{۳، ۵، ۶}

او خاطرات خود را با همکاری کریستینا لمب نوشت. در معرفی ناشر، کتاب با نام «دختری از حلب» آمده است. در مصاحبه هنگام معرفی کتاب گفت می‌خواهد خواننده در پناهجویان خانواده‌هایی را ببیند که می‌کوشند در شرایط تازه زندگی‌شان را از نو بسازند. یاد گرفتن دستور زبان تازه و عادت کردن به مکتب، در روایت او بخشی از همین کار بود. در همان مصاحبه گفت نگران است در روایت‌های سال‌های بعد، نام سیاست‌مداران بماند و نام خانواده‌هایی که جنگ زندگی‌شان را دگرگون کرد از یاد برود. کتاب به او امکان داد خاطرات سفر را با صدای خودش ثبت کند.^{۳، ۴}

آنچه از اعضای شورای امنیت خواست

در نیویارک، نوژین از تجربه شخصی‌اش برای طرح چند درخواست مشخص استفاده کرد. گفت برنامه‌های کمک‌رسانی باید راهی برای رساندن خدمات صحی، وسایل کمکی و حمایت روانی و اجتماعی به افراد دارای معلولیت داشته باشند. از نهادهای سازمان ملل خواست در گردآوری معلومات، معلولیت را در کنار سن و جنسیت ثبت کنند. استدلالش این بود که وقتی کسی در آمار و گزارش‌ها دیده نمی‌شود، در طراحی خدمات هم به آسانی از قلم می‌افتد. از اعضای شورا خواست خود افراد دارای معلولیت و نهادهای نماینده آنان را در تصمیم‌گیری شریک کنند.^{۱، ۲}

نوژین در پایان سخنرانی از آینده‌ای گفت که در آن زنان و دختران دارای معلولیت مورد احترام باشند و از آنان محافظت شود. او این خواست را پس از شرح چیزهایی مطرح کرد که در سفر نیاز داشت و در جاهای اندکی پیدا کرده بود. وقتی از اعضای شورا خواست بیشتر عمل کنند، گفت: «دیگر نمی‌توانیم منتظر بمانیم.» در متن منتشرشده سخنرانی، این درخواست پس از بحثی می‌آید که از جمع‌آوری آمار تا اشتراک در تصمیم‌ها را در بر می‌گیرد. او از شورا می‌خواست این موضوع را در کارهای عادی خود دنبال کند.^{۱، ۲}

چند هفته بعد، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در نشست کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت به سخنان او اشاره کرد. در فبروری ۲۰۲۶، وزارت خارجه پولند در مراسمی از کار نوژین در زمینه حقوق افراد دارای معلولیت تقدیر کرد. به گزارش وزارت، او در همان مراسم دوباره از زندگی روزانه در حلب و حمایتی که در آن سال‌ها از خانواده‌اش گرفته بود حرف زد. تصویری که در بالای این نوشته می‌آید در همان مراسم گرفته شده است. در ثبت رسمی مراسم و در صورت‌جلسه شورای امنیت، او درباره یک مسئله با مثال‌های متفاوت سخن گفته است، این‌که آدم‌ها برای رسیدن به جای امن و شرکت در زندگی روزمره به چه امکاناتی نیاز دارند.^{۱، ۲، ۷، ۸}

منابع و اعتبار عکس‌ها

1. صورت‌جلسه رسمی شورای امنیت، ۲۴ اپریل ۲۰۱۹.
2. متن سخنرانی نوژین مصطفی در شورای امنیت.
3. مصاحبه نوژین درباره خانه، سفر و مکتب در آلمان.
4. دختری از حلب، خاطرات نوژین مصطفی با همکاری کریستینا لمب.
5. گزارش اداره پناهندگان سازمان ملل از رسیدن نوژین به لسبوس و زندگی در آلمان.
6. گفت‌وگو با نوژین درباره نخستین تجربه مکتب، جون ۲۰۱۷.
7. سخنرانی دبیرکل سازمان ملل در کنفرانس حقوق افراد دارای معلولیت، جون ۲۰۱۹.
8. گزارش وزارت خارجه پولند از تقدیر نوژین مصطفی، فبروری ۲۰۲۶.
9. گفت‌وگوی اداره پناهندگان سازمان ملل با نوژین مصطفی در نزدیکی کلن.
10. عکس شاخص، نوژین مصطفی در مراسم تقدیر وزارت خارجه پولند، ۲۰ فبروری ۲۰۲۶، مارچین مانیفسکی / وزارت خارجه پولند، CC BY 3.0 PL. نسخه برش‌خورده.