کدام کشورها شش ماه شب و شش ماه روز دارند و چرا؟
پاسخ کوتاه این است که هیچ کشور کاملی شش ماه روز و شش ماه شب ندارد. روشنایی تقریبا ششماهه و تاریکی تقریبا ششماهه در خود قطب شمال و قطب جنوب رخ میدهد. در کشورهایی که بخشی از خاک آنها داخل مدار قطبی است، مدت روز یا شب پیوسته از یک روز تا چند ماه تغییر میکند. ۲ ۳
عبارت «شش ماه شب و شش ماه روز» برای توضیح ساده قطبها به کار میرود. شهرهای شمال نروژ، کانادا، روسیه یا آلاسکا دقیقا شش ماه تاریکی و شش ماه روشنایی ندارند. هرچه یک محل به قطب نزدیکتر باشد، دوره خورشید نیمهشب و شب قطبی طولانیتر میشود.
فهرست بخشهای مقاله
چرا شب و روز قطبی رخ میدهد؟
زمین هر ۲۴ ساعت یک بار دور محور خود میچرخد و به همین دلیل بیشتر نقاط جهان هر روز روشنایی و تاریکی را تجربه میکنند. اما محور زمین نسبت به صفحه گردش آن به دور خورشید حدود ۲۳.۴ درجه کج است. همین کجی فصلها و تفاوت طول روز را میسازد. ۱
در تابستان نیمکره شمالی، بخش شمالی زمین به سوی خورشید متمایل میشود. در عرضهای بسیار بالا، خورشید هنگام چرخش زمین زیر افق نمیرود و حتی در نیمهشب دیده میشود. همزمان، قطب جنوب از خورشید دورتر است و شب طولانی را تجربه میکند. شش ماه بعد، این وضعیت برعکس میشود.
مدار قطبی در حدود ۶۶.۵ درجه شمالی و جنوبی قرار دارد. در تعریف ساده، این خط مرزی است که در نزدیکی انقلاب تابستانی دستکم یک شبانهروز خورشید در آن غروب نمیکند و در نزدیکی انقلاب زمستانی دستکم یک شبانهروز طلوع نمیکند. ۲
هرچه به قطب نزدیکتر شویم، شب و روز طولانیتر میشود
مدت روشنایی یا تاریکی پیوسته در همه مناطق قطبی یکسان نیست. در نزدیکی مدار قطبی ممکن است این وضعیت فقط یک یا چند روز ادامه یابد. در شهرهای شمالی چند هفته یا چند ماه طول میکشد. در خود قطب جغرافیایی، خورشید تقریبا نیمی از سال بالای افق و نیم دیگر زیر افق میماند.
مقایسه ساده بر پایه فاصله از قطب
کدام کشورها روز و شب قطبی را تجربه میکنند؟
شورای قطب شمال هشت دولت قطبی را شامل کانادا، پادشاهی دنمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ، روسیه، سوئد و امریکا میداند. ۴ اما این به معنای آن نیست که سراسر این کشورها ماهها روشن یا تاریک میماند. پدیده فقط در بخشهای نزدیک یا داخل مدار قطبی رخ میدهد.
شمال نروژ از مشهورترین مناطق خورشید نیمهشب است. در سوالبارد، مدت روشنایی پیوسته به حدود چهار ماه میرسد.
شهرها و روستاهای شمال لاپلند سوئد در تابستان هفتهها غروب خورشید را نمیبینند و در زمستان روزهای بسیار کوتاه دارند.
در شمال فنلاند، خورشید نیمهشب بخشی از تابستان را روشن نگه میدارد و زمستان با دوره طولانی گرگومیش و تاریکی همراه است.
روسیه گستردهترین قلمرو قطبی را دارد. از مورمانسک تا جزیرهها و شهرهای بسیار شمالی، طول روز قطبی از چند هفته تا چند ماه تغییر میکند.
اینوویک ۵۶ روز روشنایی ۲۴ ساعته دارد و در زمستان نزدیک به ۳۰ روز طلوع رسمی خورشید را نمیبیند.
شهر اوتکیاگویک و دیگر مناطق ساحل شمالی آلاسکا در تابستان چند ماه خورشید نیمهشب و در زمستان دوره طولانی بدون طلوع را تجربه میکنند.
گرینلند کشور مستقل نیست و بخشی خودگردان از پادشاهی دنمارک است. مناطق شمالی آن دورههای بسیار طولانی روز و شب قطبی دارند.
مدار قطبی از نزدیکی جزیره گریمسای میگذرد. تابستان آن شبهای بسیار روشن دارد، اما دوره روشنایی پیوسته کوتاهتر از مناطق شمالیتر است.
جنوبگان یک قاره است و حاکمیت یک کشور واحد را ندارد. ایستگاههای پژوهشی آن دوره تقریبا ششماهه روشنایی و تاریکی را در فصلهایی مخالف قطب شمال تجربه میکنند.
چند شهر مشهور و مدت تقریبی روشنایی یا تاریکی آنها
تاریخ دقیق طلوع و غروب هر سال اندکی تغییر میکند. شکست نور در جو، ارتفاع کوهها و افق محلی نیز میتواند زمان دیدهشدن خورشید را کمی جابهجا کند.
| محل | خورشید نیمهشب | شب قطبی یا نبود طلوع | نکته |
|---|---|---|---|
| ترومسو، نروژ | معمولا از حدود ۲۰ می تا ۲۲ جولای | از اواخر نوامبر تا میانه جنوری | در میانه روز زمستان گرگومیش رنگی دیده میشود. |
| لونگیربین، سوالبارد | حدود ۱۹ اپریل تا ۲۳ آگست | خورشید تقریبا از ۲۶ اکتوبر تا ۱۶ فبروری زیر افق است | شب قطبی عمیق آن از ترومسو طولانیتر است. |
| اینوویک، کانادا | ۵۶ روز روشنایی ۲۴ ساعته | نزدیک به ۳۰ روز بدون طلوع رسمی | بازگشت خورشید با جشن سالانه همراه است. |
| قطب شمال | تقریبا از اعتدال مارچ تا اعتدال سپتامبر | تقریبا از سپتامبر تا مارچ | طلوع و غروب در آن مانند شهرهای عادی هر روز تکرار نمیشود. |
تاریخهای ترومسو، سوالبارد و اینوویک بر پایه اطلاعات رسمی محلی آورده شدهاند. ۵ ۶ ۷
آیا شب قطبی به معنای تاریکی کامل است؟
نبود طلوع خورشید همیشه به معنای سیاهی کامل شبانهروزی نیست. اگر خورشید کمی پایینتر از افق باشد، نور آن هنوز بخشی از آسمان را روشن میکند. به همین دلیل شهرهایی مانند ترومسو در میانه روز زمستان رنگهای آبی، صورتی و بنفش را در افق میبینند.
چرا با وجود خورشید ۲۴ ساعته، مناطق قطبی سرد میمانند؟
روشنبودن طولانی آسمان به معنای تابش قوی نیست. خورشید در عرضهای قطبی پایین و نزدیک افق حرکت میکند. پرتوهای آن با زاویه مایل به زمین میرسند و انرژی روی سطح بزرگتری پخش میشود. جو نیز مسیر طولانیتری از نور را جذب و پراکنده میکند.
برف و یخ مانند آینه روشن عمل میکنند و بخش بزرگی از انرژی خورشید را به فضا بازمیگردانند. این ویژگی «بازتابندگی» یا آلبدو نام دارد. وقتی یخ ذوب میشود و آب تیره دریا آشکار میشود، آب انرژی بیشتری جذب میکند و روند گرمشدن تشدید میشود. ۹
مردم چگونه با روشنایی و تاریکی طولانی زندگی میکنند؟
نور یکی از مهمترین نشانهها برای تنظیم ساعت زیستی بدن است. روشنایی دائمی تابستان میتواند خوابیدن را دشوار کند. نبود نور طبیعی در زمستان نیز در برخی افراد با تغییر زمان خواب، خستگی و افت خلق همراه میشود. پژوهشها نشان میدهد واکنش همه مردم یکسان نیست، اما نوردرمانی میتواند برای برخی ساکنان مناطق بسیار شمالی مفید باشد. ۸
پردههای ضخیم، چشمبند و ساعت منظم خواب کمک میکند بدن با روشنایی شبانه اشتباه نکند.
خانهها، مکتبها و محلهای کار از نور مصنوعی قوی استفاده میکنند تا مرز صبح و روز روشنتر شود.
مردم برنامه کار، ورزش و غذا را به ساعت مشخص وابسته میکنند، زیرا آسمان همیشه زمان را نشان نمیدهد.
جشن بازگشت خورشید، ورزشهای زمستانی و فعالیتهای گروهی به عبور از ماههای تاریک کمک میکند.
حیات وحش چگونه با این نور عجیب سازگار میشود؟
جانوران قطبی تنها به ساعت ۲۴ ساعته وابسته نیستند. فصل تولیدمثل، مهاجرت، دسترسی به غذا، دمای هوا و وضعیت برف و یخ نیز رفتار آنها را تنظیم میکند. برخی گونهها در تابستان روشن و زمستان تاریک، ریتم روزانه ضعیفتری نشان میدهند.
پژوهش روی گوزن شمالی نشان داده است که روشنایی یا تاریکی پیوسته میتواند فعالیت روزانه منظم آن را تغییر دهد. این جانور به جای پیروی سخت از روز و شب، بیشتر با فصل، غذا و شرایط محیطی هماهنگ میشود. ۱۱
بسیاری از پرندگان در پایان تابستان به جنوب مهاجرت میکنند. جانوران دریایی نیز زمان تغذیه و حرکت خود را با یخ، جریان آب و مقدار نور زیر سطح دریا هماهنگ میکنند. این سازگاریها نتیجه هزاران سال زندگی در محیطی است که روز و شب آن مانند مناطق معتدل نیست.
خورشید نیمهشب، شفق قطبی و گردشگری
تابستان قطبی به گردشگران اجازه میدهد در نیمهشب پیادهروی، قایقرانی یا عکاسی کنند. در زمستان، تاریکی طولانی فرصت بیشتری برای دیدن شفق قطبی میدهد. شفق در اثر برهمکنش ذرات باردار خورشیدی با میدان مغناطیسی و جو زمین ساخته میشود. شب قطبی علت پیدایش آن نیست، اما آسمان تاریک دیدن آن را آسانتر میکند. ۱۰
سفر زمستانی به این مناطق به لباس مناسب، بررسی وضعیت هوا و راهنمای محلی نیاز دارد. در تابستان نیز روشنایی پیوسته میتواند خواب را دشوار کند. هزینه حملونقل و فاصله زیاد میان شهرها از چالشهای دیگر سفر قطبی است.
برداشتهای نادرست رایج
خیر. فقط مناطق شمالی نروژ روز قطبی دارند و مدت آن بر پایه عرض جغرافیایی متفاوت است.
در بسیاری از شهرها خورشید طلوع نمیکند، اما گرگومیش و نور رنگی میانه روز باقی میماند.
نور ۲۴ ساعته مایل و ضعیف است و برف و یخ بخش زیادی از آن را بازتاب میدهند.
شفق در دیگر فصلها هم شکل میگیرد، اما روشنایی روز ممکن است آن را از چشم پنهان کند.
شش ماه تقریبی مربوط به خود قطب است. شهرها و کشورهای قطبی دورههای کوتاهتری دارند.
فصلهای دو قطب مخالفاند. روشنایی طولانی یکی همزمان با تاریکی طولانی دیگری رخ میدهد.
پرسشهای رایج درباره روز و شب قطبی
آیا یک کشور کامل شش ماه روز و شش ماه شب دارد؟
خیر. این وضعیت تقریبا در خود قطبهای جغرافیایی رخ میدهد. در کشورهای قطبی فقط بخشهای شمالی، جزیرهها یا شهرهای نزدیک قطب دورههایی از روشنایی یا تاریکی پیوسته را تجربه میکنند.
آیا شب قطبی به معنای تاریکی کامل است؟
همیشه نه. در بسیاری از شهرها خورشید طلوع نمیکند، اما چند ساعت روشنایی گرگومیش در میانه روز دیده میشود. تاریکی کامل بیشتر در عرضهای بسیار بالا و در بخش عمیق زمستان رخ میدهد.
چرا با وجود تابش ۲۴ ساعته خورشید، قطب بسیار گرم نمیشود؟
چون نور خورشید با زاویه بسیار مایل میتابد و انرژی آن روی سطح بزرگتری پخش میشود. برف و یخ نیز بخش زیادی از نور را بازتاب میدهند.
آیا شفق قطبی فقط در شب قطبی ساخته میشود؟
خیر. شفق میتواند در زمانهای دیگر هم در جو شکل بگیرد، اما برای دیدن آن به آسمان تاریک نیاز است. روشنایی تابستان قطبی معمولا مانع دیدهشدن آن میشود.
کدام شهرها نمونههای مشهور این پدیدهاند؟
ترومسو و لونگیربین در نروژ، اینوویک در کانادا، اوتکیاگویک در آلاسکا، مورمانسک در روسیه و شهرهای شمالی گرینلند از نمونههای شناختهشدهاند.
در قطب جنوب چه اتفاقی میافتد؟
فصلها برعکس قطب شمالاند. وقتی قطب شمال در روشنایی طولانی تابستان است، قطب جنوب شب قطبی را تجربه میکند و شش ماه بعد وضعیت برعکس میشود.
منابع و مطالعه بیشتر
برای توضیح علمی، تاریخهای محلی، سلامت، اقلیم و حیات وحش از منابع رسمی و پژوهشی استفاده شده است.
- کجی محور زمین و پیدایش فصلها ناسا
- تعریف مدار قطبی و خورشید نیمهشب اداره ملی اقیانوسی و جوی امریکا
- شش ماه بدون طلوع خورشید در قطب جنوب اداره ملی اقیانوسی و جوی امریکا
- هشت دولت قطبی شورای قطب شمال
- زمان خورشید نیمهشب و شب قطبی در سوالبارد وبسایت رسمی گردشگری سوالبارد
- خورشید نیمهشب و فصلهای ترومسو وبسایت رسمی گردشگری ترومسو
- ۵۶ روز روشنایی شبانهروزی در اینوویک شهرداری اینوویک
- تاثیر نور زمستانی بر خواب ساکنان قطب شمال پابمد
- نقش یخ دریایی و بازتاب نور خورشید مرکز ملی دادههای برف و یخ
- شفق قطبی چگونه ساخته میشود اداره ملی اقیانوسی و جوی امریکا
- سازگاری ریتم روزانه گوزن شمالی با نور قطبی نیچر
خیلی جالبه آدم بدونه در این بهبوهه گرمای شدید تابستان درایران ونیمکره شمالی کدام کشورها الان برف میبارد